- భారత తొలి ప్రధాని నెహ్రూ శతజయంతి గుర్తుగా శతాబ్ది రైళ్ల ప్రారంభం
- 'శతాబ్ది' అంటే వందేళ్ల కాలం లేదా శతకం అని అర్థం
- 1988లో మాధవరావు సింధియా హయాంలో ప్రారంభమైన తొలి శతాబ్ది రైలు
- ఇవి పగటిపూట మాత్రమే నడిచే ప్రీమియం రైళ్లు.. నో స్లీపర్ కోచ్‌లు
- సామాన్యుల కోసం అందుబాటులోకి తక్కువ ధరలకే 'జన్ శతాబ్ది' రైళ్లు
భారతీయ రైల్వే వ్యవస్థలో శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ ఒక ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. చాలామంది ఈ ప్రీమియం రైళ్లలో ప్రయాణిస్తుంటారు. కానీ, ఆ రైలుకు 'శతాబ్ది' అని పేరు ఎందుకు పెట్టారు, దాని వెనుక ఉన్న చరిత్ర ఏంటనేది చాలామందికి తెలియదు. 'శతాబ్ది' అంటే వందేళ్ల కాలం లేదా శతజయంతి అని అర్థం. భారతదేశ తొలి ప్రధానమంత్రి పండిట్ జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ శతజయంతి వేడుకలకు గుర్తుగా భారతీయ రైల్వే ఈ ప్రత్యేక రైలు సర్వీసును ప్రారంభించింది.
1989లో నెహ్రూ 100వ జయంతిని పురస్కరించుకుని, అప్పటి కేంద్ర రైల్వే మంత్రి మాధవరావు సింధియా ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక రైలు సేవలను 1988లోనే పట్టాలెక్కించారు. మొట్టమొదటి శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ 1988 జులై 10న న్యూఢిల్లీ నుంచి ఝాన్సీ మధ్య ప్రారంభమైంది. అనతికాలంలోనే ప్రయాణికుల నుంచి విశేష ఆదరణ లభించడంతో ఈ సర్వీసును భోపాల్ వరకు పొడిగించారు. ప్రధాన నగరాల మధ్య పగటిపూట వేగవంతమైన, సౌకర్యవంతమైన ప్రయాణాన్ని అందించడమే శతాబ్ది రైళ్ల ముఖ్య ఉద్దేశం.
శతాబ్ది రైళ్ల ప్రత్యేకతలు
శతాబ్ది రైళ్లను ప్రత్యేకంగా పగటిపూట ప్రయాణాల కోసమే రూపొందించారు. ఉదయం ఒక స్టేషన్‌లో బయలుదేరిన రైలు, గమ్యస్థానానికి చేరుకుని అదే రోజు రాత్రికి తిరిగి ప్రారంభ స్టేషన్‌కు చేరుకుంటుంది. అందుకే ఈ రైళ్లలో స్లీపర్ కోచ్‌లు ఉండవు. కేవలం కూర్చుని ప్రయాణించేందుకు వీలుగా ఏసీ చైర్ కార్ (AC Chair Car), ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ (Executive Class) కోచ్‌లు మాత్రమే ఉంటాయి. ప్రీమియం సర్వీస్‌గా పేరుగాంచిన ఈ రైళ్లలో టికెట్ ధరలోనే ఆహారం, పానీయాల సేవలు కూడా అందిస్తారు. సాధారణ ఇంటర్‌సిటీ రైళ్లతో పోలిస్తే దీని ఛార్జీలు కాస్త ఎక్కువగా ఉంటాయి.
శతాబ్ది, జన్ శతాబ్ది మధ్య తేడా
శతాబ్ది రైళ్ల విజయంతో స్ఫూర్తి పొంది, సామాన్య ప్రజలకు కూడా అందుబాటు ధరల్లో వేగవంతమైన ప్రయాణాన్ని అందించే లక్ష్యంతో 2002లో 'జన్ శతాబ్ది' ఎక్స్‌ప్రెస్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. 'జన్' అంటే ప్రజలు అని అర్థం. ఈ రైళ్లలో ఏసీతో పాటు నాన్-ఏసీ సీటింగ్ సదుపాయాలు కూడా ఉంటాయి.
టికెట్ ధరలో ఆహారం చేర్చబడి ఉండదు. ప్రయాణికులు కావాలంటే అదనంగా డబ్బు చెల్లించి కొనుగోలు చేయవచ్చు. రెండు రైళ్లూ పగటిపూట ప్రయాణించేవే అయినా, వాటి ఛార్జీలు, సౌకర్యాలు, లక్ష్యంగా చేసుకున్న ప్రయాణికుల వర్గాల్లో తేడా ఉంటుంది.
శతాబ్ది రైళ్లు పగటిపూట నడిచేవి కాగా, రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు ప్రధానంగా రాత్రిపూట ప్రయాణించి రాష్ట్ర రాజధానులను దేశ రాజధానితో కలుపుతాయి. నెహ్రూ శతజయంతి స్ఫూర్తితో ప్రారంభమైన శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్, నేటికీ భారతీయ రైల్వేలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన, ముఖ్యమైన పగటిపూట ప్రీమియం రైలు సర్వీసుల్లో ఒకటిగా తన ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తోంది.
1989లో నెహ్రూ 100వ జయంతిని పురస్కరించుకుని, అప్పటి కేంద్ర రైల్వే మంత్రి మాధవరావు సింధియా ఈ ప్రతిష్ఠాత్మక రైలు సేవలను 1988లోనే పట్టాలెక్కించారు. మొట్టమొదటి శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్ 1988 జులై 10న న్యూఢిల్లీ నుంచి ఝాన్సీ మధ్య ప్రారంభమైంది. అనతికాలంలోనే ప్రయాణికుల నుంచి విశేష ఆదరణ లభించడంతో ఈ సర్వీసును భోపాల్ వరకు పొడిగించారు. ప్రధాన నగరాల మధ్య పగటిపూట వేగవంతమైన, సౌకర్యవంతమైన ప్రయాణాన్ని అందించడమే శతాబ్ది రైళ్ల ముఖ్య ఉద్దేశం.
శతాబ్ది రైళ్ల ప్రత్యేకతలు
శతాబ్ది రైళ్లను ప్రత్యేకంగా పగటిపూట ప్రయాణాల కోసమే రూపొందించారు. ఉదయం ఒక స్టేషన్‌లో బయలుదేరిన రైలు, గమ్యస్థానానికి చేరుకుని అదే రోజు రాత్రికి తిరిగి ప్రారంభ స్టేషన్‌కు చేరుకుంటుంది. అందుకే ఈ రైళ్లలో స్లీపర్ కోచ్‌లు ఉండవు. కేవలం కూర్చుని ప్రయాణించేందుకు వీలుగా ఏసీ చైర్ కార్ (AC Chair Car), ఎగ్జిక్యూటివ్ క్లాస్ (Executive Class) కోచ్‌లు మాత్రమే ఉంటాయి. ప్రీమియం సర్వీస్‌గా పేరుగాంచిన ఈ రైళ్లలో టికెట్ ధరలోనే ఆహారం, పానీయాల సేవలు కూడా అందిస్తారు. సాధారణ ఇంటర్‌సిటీ రైళ్లతో పోలిస్తే దీని ఛార్జీలు కాస్త ఎక్కువగా ఉంటాయి.
శతాబ్ది, జన్ శతాబ్ది మధ్య తేడా
శతాబ్ది రైళ్ల విజయంతో స్ఫూర్తి పొంది, సామాన్య ప్రజలకు కూడా అందుబాటు ధరల్లో వేగవంతమైన ప్రయాణాన్ని అందించే లక్ష్యంతో 2002లో 'జన్ శతాబ్ది' ఎక్స్‌ప్రెస్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. 'జన్' అంటే ప్రజలు అని అర్థం. ఈ రైళ్లలో ఏసీతో పాటు నాన్-ఏసీ సీటింగ్ సదుపాయాలు కూడా ఉంటాయి.
టికెట్ ధరలో ఆహారం చేర్చబడి ఉండదు. ప్రయాణికులు కావాలంటే అదనంగా డబ్బు చెల్లించి కొనుగోలు చేయవచ్చు. రెండు రైళ్లూ పగటిపూట ప్రయాణించేవే అయినా, వాటి ఛార్జీలు, సౌకర్యాలు, లక్ష్యంగా చేసుకున్న ప్రయాణికుల వర్గాల్లో తేడా ఉంటుంది.
శతాబ్ది రైళ్లు పగటిపూట నడిచేవి కాగా, రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్‌లు ప్రధానంగా రాత్రిపూట ప్రయాణించి రాష్ట్ర రాజధానులను దేశ రాజధానితో కలుపుతాయి. నెహ్రూ శతజయంతి స్ఫూర్తితో ప్రారంభమైన శతాబ్ది ఎక్స్‌ప్రెస్, నేటికీ భారతీయ రైల్వేలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన, ముఖ్యమైన పగటిపూట ప్రీమియం రైలు సర్వీసుల్లో ఒకటిగా తన ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తోంది.
