వైకుంఠం నుంచి గరుడుడు తెచ్చిన తీర్థం.. తిరుమల శ్రీవారి పవిత్ర పుష్కరిణి గురించి తెలుసుకుందామా?
- వైకుంఠం నుంచి గరుత్మంతుడు తెచ్చిన పవిత్ర సరస్సు
- స్నానమాచరిస్తే సకల పాపాలు హరిస్తుందని ప్రగాఢ విశ్వాసం
- విజయనగర రాజుల కాలం నుంచి ప్రత్యేక పూజలు, హారతులు
- రావణవధకు ముందు శ్రీరాముడు స్నానం చేసిన పవిత్ర తీర్థం
- కోట్లాది పుణ్య తీర్థాల సంగమంగా ప్రసిద్ధి
దక్షిణ భారతదేశంలో ఆధ్యాత్మిక శిఖరంగా వెలుగొందుతున్న తిరుమల క్షేత్రంలో అడుగడుగునా దివ్యత్వం ఉట్టిపడుతుంది. అరవై ఆరు కోట్ల తీర్థాలలో అత్యంత ప్రధానమైనదిగా, శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి ఆలయానికి ఉత్తర దిశలో ఉన్న శ్రీ స్వామి పుష్కరిణి విరాజిల్లుతోంది. ఇది సాక్షాత్తూ వైకుంఠంలోని విరజానది అని, గరుత్మంతుడిచే భూలోకానికి తీసుకురాబడిందని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. శ్రీ మహా విష్ణువు పాదాల నుంచి ఉద్భవించి, బ్రహ్మదేవుని కరస్పర్శతో పవిత్రమై, సనకసనందనాది మహర్షులచే స్తుతించబడిన ఈ తీర్థం మహిమాన్వితమైనదిగా పురాణాలు కీర్తిస్తున్నాయి.
పురాణ నేపథ్యం.. వైకుంఠం నుంచి భువికి
పురాణాల ప్రకారం, స్వామి పుష్కరిణి మూలం వైకుంఠంలో ఉంది. గరుత్మంతుడు దీనిని శ్రీ మహావిష్ణువు ఆజ్ఞ మేరకు క్రీడా పర్వతంతో పాటు భూలోకానికి తీసుకువచ్చినట్టు తెలుస్తోంది. ఇది శ్రీ భూదేవికి క్రీడా సరస్సుగా ఉండేదని పురాణ కథనం. వరాహ, పద్మ, మార్కండేయ, వామన, స్కాంద, బ్రహ్మ, భవిష్యోత్తర వంటి అనేక పురాణాల్లో ఈ పుష్కరిణి ప్రస్తావన, దాని ప్రాశస్త్యం గురించి సవివరంగా వర్ణించారు. వేంకటాచలంలోని సమస్త తీర్థాలకు ఈ పుష్కరిణియే అవతార స్థానంగా పేర్కొనబడింది. గంగానది వంటి సర్వ పుణ్యనదులకు ఇది జన్మస్థానమని, అందుకే దీని దర్శనం, స్పర్శనం, స్మరణం కూడా సర్వాభీష్టాలను ప్రసాదిస్తాయని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.
చారిత్రక వైభవం.. రాజసం ఉట్టిపడే నిర్మాణాలు
పురాణ ప్రాశస్త్యంతో పాటు, స్వామి పుష్కరిణికి ఘనమైన చారిత్రక నేపథ్యం కూడా ఉంది. సుమారు ఒకటిన్నర ఎకరం విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ పుష్కరిణి మధ్యలో ఉన్న అందమైన నీరాళీ మండపాన్ని విజయనగర రాజు సాళువ నరసింహరాయలు నిర్మించారు. ఆ తర్వాత, శ్రీవారి భక్తాగ్రేసరుడైన తాళ్లపాక అన్నమయ్య ఈ మండపం అభివృద్ధికి చర్యలు తీసుకున్నారని చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి.
విజయనగర సామ్రాజ్యాధినేత శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం నుంచి ఇక్కడ హారతి సేవలు కొనసాగుతున్నట్లు తెలుస్తోంది. 12వ శతాబ్దం నాటి శాసనాల్లోనూ పుష్కరిణి పూజ, హారతి గురించి ప్రస్తావించడం దీని చారిత్రక ప్రాధాన్యతకు నిదర్శనం. భక్తుల సౌకర్యార్థం 1972లో పుష్కరిణిలో ఫిల్టర్లను, కాలువలను ఏర్పాటు చేశారు. ఎప్పటికప్పుడు పాత నీటిని తొలగించి, తాజా నీటితో నింపుతూ దీని పవిత్రతను కాపాడుతున్నారు.
పుష్కరిణి హారతి.. స్నాన మహిమ
శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవాల సమయంలో ప్రతిరోజూ ఉదయం, రాత్రి వాహన సేవలు పుష్కరిణి వద్దకు రాగానే స్వామివారికి హారతి ఇస్తారు. ఇతర రోజుల్లో ప్రతి సాయంత్రం సహస్రదీపాలంకార సేవ అనంతరం పుష్కరిణికి మంగళ హారతి ఇవ్వడం సంప్రదాయంగా వస్తోంది.
స్వామి పుష్కరిణిలో స్నానం చేయడం సర్వ పాపాలను హరించి, సకల కోరికలను నెరవేరుస్తుందని పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి. ఏ కోరికతో పుష్కరిణిలో స్నానమాచరిస్తే ఆ కోరిక నెరవేరుతుందట. తారకాసురుని వధించిన పాపం నుంచి విముక్తి పొందడానికి కార్తికేయుడు ఈ పుష్కరిణిలోనే స్నానం చేశాడని చెబుతారు. అలాగే, శ్రీరాముడు తన వానర సైన్యంతో ఇక్కడికి వచ్చి పుష్కరిణిలో స్నానమాచరించి, దాని ప్రభావంతోనే రావణాసురునిపై విజయం సాధించి, సీతాదేవిని తిరిగి పొందాడని భవిష్యోత్తర పురాణం వివరిస్తోంది.
ముఖ్యంగా మార్గశిర శుద్ధ ద్వాదశి నాడు అరుణోదయ వేళలో కోట్లాది తీర్థాలు స్వామి పుష్కరిణిలో ప్రవేశిస్తాయని, ఆ సమయంలో స్నానం చేస్తే సర్వ పాపాలు నశించిపోతాయని వరాహ, వామన పురాణాలు తెలియజేస్తున్నాయి. అందుకే ఈ పుష్కరిణి కేవలం ఒక జల వనరుగా కాక, భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారంగా, ఆధ్యాత్మిక శక్తి కేంద్రంగా వెలుగొందుతోంది.
పురాణ నేపథ్యం.. వైకుంఠం నుంచి భువికి
పురాణాల ప్రకారం, స్వామి పుష్కరిణి మూలం వైకుంఠంలో ఉంది. గరుత్మంతుడు దీనిని శ్రీ మహావిష్ణువు ఆజ్ఞ మేరకు క్రీడా పర్వతంతో పాటు భూలోకానికి తీసుకువచ్చినట్టు తెలుస్తోంది. ఇది శ్రీ భూదేవికి క్రీడా సరస్సుగా ఉండేదని పురాణ కథనం. వరాహ, పద్మ, మార్కండేయ, వామన, స్కాంద, బ్రహ్మ, భవిష్యోత్తర వంటి అనేక పురాణాల్లో ఈ పుష్కరిణి ప్రస్తావన, దాని ప్రాశస్త్యం గురించి సవివరంగా వర్ణించారు. వేంకటాచలంలోని సమస్త తీర్థాలకు ఈ పుష్కరిణియే అవతార స్థానంగా పేర్కొనబడింది. గంగానది వంటి సర్వ పుణ్యనదులకు ఇది జన్మస్థానమని, అందుకే దీని దర్శనం, స్పర్శనం, స్మరణం కూడా సర్వాభీష్టాలను ప్రసాదిస్తాయని భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం.
చారిత్రక వైభవం.. రాజసం ఉట్టిపడే నిర్మాణాలు
పురాణ ప్రాశస్త్యంతో పాటు, స్వామి పుష్కరిణికి ఘనమైన చారిత్రక నేపథ్యం కూడా ఉంది. సుమారు ఒకటిన్నర ఎకరం విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ పుష్కరిణి మధ్యలో ఉన్న అందమైన నీరాళీ మండపాన్ని విజయనగర రాజు సాళువ నరసింహరాయలు నిర్మించారు. ఆ తర్వాత, శ్రీవారి భక్తాగ్రేసరుడైన తాళ్లపాక అన్నమయ్య ఈ మండపం అభివృద్ధికి చర్యలు తీసుకున్నారని చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి.
విజయనగర సామ్రాజ్యాధినేత శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం నుంచి ఇక్కడ హారతి సేవలు కొనసాగుతున్నట్లు తెలుస్తోంది. 12వ శతాబ్దం నాటి శాసనాల్లోనూ పుష్కరిణి పూజ, హారతి గురించి ప్రస్తావించడం దీని చారిత్రక ప్రాధాన్యతకు నిదర్శనం. భక్తుల సౌకర్యార్థం 1972లో పుష్కరిణిలో ఫిల్టర్లను, కాలువలను ఏర్పాటు చేశారు. ఎప్పటికప్పుడు పాత నీటిని తొలగించి, తాజా నీటితో నింపుతూ దీని పవిత్రతను కాపాడుతున్నారు.
పుష్కరిణి హారతి.. స్నాన మహిమ
శ్రీవారి బ్రహ్మోత్సవాల సమయంలో ప్రతిరోజూ ఉదయం, రాత్రి వాహన సేవలు పుష్కరిణి వద్దకు రాగానే స్వామివారికి హారతి ఇస్తారు. ఇతర రోజుల్లో ప్రతి సాయంత్రం సహస్రదీపాలంకార సేవ అనంతరం పుష్కరిణికి మంగళ హారతి ఇవ్వడం సంప్రదాయంగా వస్తోంది.
స్వామి పుష్కరిణిలో స్నానం చేయడం సర్వ పాపాలను హరించి, సకల కోరికలను నెరవేరుస్తుందని పురాణాలు ఘోషిస్తున్నాయి. ఏ కోరికతో పుష్కరిణిలో స్నానమాచరిస్తే ఆ కోరిక నెరవేరుతుందట. తారకాసురుని వధించిన పాపం నుంచి విముక్తి పొందడానికి కార్తికేయుడు ఈ పుష్కరిణిలోనే స్నానం చేశాడని చెబుతారు. అలాగే, శ్రీరాముడు తన వానర సైన్యంతో ఇక్కడికి వచ్చి పుష్కరిణిలో స్నానమాచరించి, దాని ప్రభావంతోనే రావణాసురునిపై విజయం సాధించి, సీతాదేవిని తిరిగి పొందాడని భవిష్యోత్తర పురాణం వివరిస్తోంది.
ముఖ్యంగా మార్గశిర శుద్ధ ద్వాదశి నాడు అరుణోదయ వేళలో కోట్లాది తీర్థాలు స్వామి పుష్కరిణిలో ప్రవేశిస్తాయని, ఆ సమయంలో స్నానం చేస్తే సర్వ పాపాలు నశించిపోతాయని వరాహ, వామన పురాణాలు తెలియజేస్తున్నాయి. అందుకే ఈ పుష్కరిణి కేవలం ఒక జల వనరుగా కాక, భక్తుల పాలిట కొంగుబంగారంగా, ఆధ్యాత్మిక శక్తి కేంద్రంగా వెలుగొందుతోంది.
