రేబిస్ వచ్చాక కూడా బతకగలరా? 15 ఏళ్ల బాలుడి కేసు వెనుక అసలు నిజమేంటి?
- మిర్జాపూర్ లో 15 ఏళ్ల బాలుడు రేబిస్ లక్షణాల తర్వాత కోలుకున్నట్లు సమాచారం
- కుక్క కాటు తర్వాత తొలుత రెండు వ్యాక్సిన్ డోసులు
- ఆ తర్వాత హైడ్రోఫోబియా, అధిక లాలాజలం వంటి లక్షణాలు
- వారణాసిలో 22 రోజుల చికిత్స తర్వాత కోలుకున్న వైనం
- లక్షణాలు వచ్చాక రేబిస్ నుంచి కోలుకోవడం అత్యంత అరుదు
కుక్క కరిచింది.. వ్యాక్సిన్ తీసుకున్నారు.. అయినా కొన్ని నెలల తర్వాత నీటిని చూస్తే భయపడటం, నోటి నుంచి అధికంగా లాలాజలం రావడం, అసాధారణంగా శబ్దాలు చేయడం మొదలయ్యాయి. పరిస్థితి చూస్తే రేబిస్ వ్యాధి ముదిరినట్టే అనిపించింది. కానీ ఊహించని విధంగా ఆ 15 ఏళ్ల బాలుడు కోలుకున్నాడు. ఇప్పుడు అతడు తిరిగి పాఠశాలకు వెళ్తున్నాడని సమాచారం.
ఉత్తరప్రదేశ్లోని మీర్జాపూర్కు చెందిన కరణ్ అనే బాలుడిని 2025 డిసెంబర్లో వీధి కుక్క కరిచినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. కుక్క కరిచిన తర్వాత తొలుత రెండు రేబిస్ వ్యాక్సిన్ డోసులు తీసుకున్నాడు. అయినప్పటికీ 2026 మార్చి నాటికి అతడి ఆరోగ్యం క్షీణించింది. హైడ్రోఫోబియా, అంటే నీటిని చూసినా లేదా తాగడానికి ప్రయత్నించినా భయపడటం, అధిక లాలాజలం, అసాధారణ శబ్దాల వంటి లక్షణాలు కనిపించాయి.
కుటుంబ సభ్యులు అతడిని వారణాసిలోని ప్రభుత్వ వైద్య కేంద్రానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ సుమారు 22 రోజుల పాటు చికిత్స అందించినట్లు సమాచారం. ఐదు సాధారణ రేబిస్ వ్యాక్సిన్ డోసులతో పాటు మరో రెండు ప్రత్యేక డోసులు ఇచ్చినట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. చికిత్స తర్వాత బాలుడి పరిస్థితి క్రమంగా మెరుగుపడింది. పూర్తిగా స్పృహలోకి వచ్చిన అతడు చివరకు సాధారణ జీవితానికి తిరిగి వచ్చాడు.
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న మొదలవుతుంది. రేబిస్ లక్షణాలు బయటపడిన తర్వాత కూడా మనిషి ప్రాణాలతో బయటపడగలడా?
సాధారణంగా సమాధానం దాదాపు ‘లేదు’ అనే చెప్పాలి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం, రేబిస్ క్లినికల్ లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాత ఈ వ్యాధి దాదాపు ప్రాణాంతకమే. అంటే కుక్క కరిచిన వెంటనే చికిత్స తీసుకుంటే రేబిస్ను సమర్థంగా నివారించవచ్చు. కానీ వైరస్ నాడీ వ్యవస్థను చేరుకుని లక్షణాలు మొదలైన తర్వాత పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోతుంది.
రేబిస్ వైరస్ శరీరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత నరాల ద్వారా మెదడు, వెన్నుపామువైపు ప్రయాణిస్తుంది. కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థకు చేరుకున్న తర్వాత మెదడు, ఇతర నాడీ వ్యవస్థ భాగాల్లో తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగించగలదు. మొదట జ్వరం, బలహీనత, నొప్పి, కాటు వేసిన ప్రాంతంలో మంట లేదా జలదరింపు వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. ఆ తర్వాత ఆందోళన, గందరగోళం, భ్రాంతులు, మింగడంలో ఇబ్బంది, నీటిని చూసి భయపడటం, అసాధారణ కదలికలు, పక్షవాతం, శ్వాస సమస్యల వంటి తీవ్ర లక్షణాలు రావచ్చు.
ఈ దశలో వైద్యులు ప్రధానంగా శరీరంలోని కీలక విధులను కొనసాగించేందుకు సహాయక చికిత్స అందిస్తారు. శ్వాస, రక్త ప్రసరణ వంటి వాటిని ఐసీయూలో పర్యవేక్షిస్తారు. కానీ వైరస్ను పూర్తిగా తొలగించే, నమ్మకంగా పనిచేస్తుందని నిరూపితమైన చికిత్స మాత్రం ఇప్పటికీ లేదు.
అయినా రేబిస్ నుంచి బయటపడిన వ్యక్తులు పూర్తిగా లేరా? అంటే.. ఉన్నారు. కానీ వారి సంఖ్య చాలా చాలా తక్కువ.
2004లో అమెరికాకు చెందిన జెన్నా గీస్ అనే 15 ఏళ్ల బాలిక రేబిస్ లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాత ప్రాణాలతో బయటపడిన ప్రముఖ కేసుల్లో ఒకరు. ఆమెకు అందించిన చికిత్స విధానం తర్వాత ‘మిల్వాకీ ప్రోటోకాల్’గా ప్రసిద్ధి చెందింది. మెదడు, శరీరం ఇన్ఫెక్షన్ను తట్టుకునేలా చేయడం, ఇంటెన్సివ్ కేర్ ద్వారా శరీరంలోని కీలక విధులను కొనసాగించడం వంటి విధానాలు ఇందులో ఉన్నాయి.
అయితే ఇక్కడొక ముఖ్యమైన విషయం ఉంది. మిల్వాకీ ప్రోటోకాల్ రేబిస్కు నిర్ధారితమైన, అందరికీ పనిచేసే చికిత్స కాదు. ఒకరు కోలుకున్నారని ప్రతి రేబిస్ రోగి కూడా కోలుకుంటారని అర్థం కాదు.
మిర్జాపూర్ బాలుడి కేసు కూడా అందుకే ప్రత్యేకంగా మారింది. అతడికి నిజంగా క్లినికల్ రేబిస్ ఉన్నదా? వైరస్ నిర్ధారణకు ఏ పరీక్షలు చేశారు? అతడి యాంటీబాడీ స్థాయులు ఎంత ఉన్నాయి? కుక్క కరిచిన తర్వాత తీసుకున్న వ్యాక్సిన్ల వివరాలేమిటి? ఆసుపత్రిలో కచ్చితంగా ఎలాంటి చికిత్స అందించారు? వంటి ప్రశ్నలకు సంబంధించిన పూర్తి వైద్య రికార్డులు పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
రేబిస్ నుంచి కోలుకోవడాన్ని “అసాధారణ వైద్య ఘటన”గా డాక్టర్లు అభివర్ణించారు. అంటే ఇది వైద్య ప్రపంచంలో ఆసక్తికరమైన, అరుదైన ఘటన కావచ్చు. కానీ దీనిని ఆధారంగా చేసుకుని “రేబిస్కు లక్షణాలు వచ్చిన తర్వాత కూడా చికిత్స చేయవచ్చు” అనే భావనకు రావడం ప్రమాదకరం.
ఎందుకంటే రేబిస్లో అసలు రక్షణ చికిత్స మొదలయ్యే ముందు నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.
కుక్క లేదా ఇతర అనుమానాస్పద జంతువు కరిచిన వెంటనే గాయాన్ని సబ్బు, ప్రవహించే నీటితో కనీసం 15 నిమిషాల పాటు కడగాలి. ఆ తర్వాత ఆలస్యం చేయకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించాలి. అవసరాన్ని బట్టి రేబిస్ వ్యాక్సిన్, రేబిస్ ఇమ్యూనోగ్లోబులిన్ లేదా మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీలు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.
“గాయం చిన్నదే కదా.. ఏమీ కాదు” అని నిర్లక్ష్యం చేయడం, ఇంటి చిట్కాలతో సరిపెట్టుకోవడం లేదా జంతువుకు రేబిస్ ఉందో లేదో తెలుసుకునే వరకు వేచి ఉండటం మాత్రం ప్రమాదకరం.
ఉత్తరప్రదేశ్లోని మీర్జాపూర్కు చెందిన కరణ్ అనే బాలుడిని 2025 డిసెంబర్లో వీధి కుక్క కరిచినట్లు నివేదికలు చెబుతున్నాయి. కుక్క కరిచిన తర్వాత తొలుత రెండు రేబిస్ వ్యాక్సిన్ డోసులు తీసుకున్నాడు. అయినప్పటికీ 2026 మార్చి నాటికి అతడి ఆరోగ్యం క్షీణించింది. హైడ్రోఫోబియా, అంటే నీటిని చూసినా లేదా తాగడానికి ప్రయత్నించినా భయపడటం, అధిక లాలాజలం, అసాధారణ శబ్దాల వంటి లక్షణాలు కనిపించాయి.
కుటుంబ సభ్యులు అతడిని వారణాసిలోని ప్రభుత్వ వైద్య కేంద్రానికి తీసుకెళ్లారు. అక్కడ సుమారు 22 రోజుల పాటు చికిత్స అందించినట్లు సమాచారం. ఐదు సాధారణ రేబిస్ వ్యాక్సిన్ డోసులతో పాటు మరో రెండు ప్రత్యేక డోసులు ఇచ్చినట్లు నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. చికిత్స తర్వాత బాలుడి పరిస్థితి క్రమంగా మెరుగుపడింది. పూర్తిగా స్పృహలోకి వచ్చిన అతడు చివరకు సాధారణ జీవితానికి తిరిగి వచ్చాడు.
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న మొదలవుతుంది. రేబిస్ లక్షణాలు బయటపడిన తర్వాత కూడా మనిషి ప్రాణాలతో బయటపడగలడా?
సాధారణంగా సమాధానం దాదాపు ‘లేదు’ అనే చెప్పాలి. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం, రేబిస్ క్లినికల్ లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాత ఈ వ్యాధి దాదాపు ప్రాణాంతకమే. అంటే కుక్క కరిచిన వెంటనే చికిత్స తీసుకుంటే రేబిస్ను సమర్థంగా నివారించవచ్చు. కానీ వైరస్ నాడీ వ్యవస్థను చేరుకుని లక్షణాలు మొదలైన తర్వాత పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోతుంది.
రేబిస్ వైరస్ శరీరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత నరాల ద్వారా మెదడు, వెన్నుపామువైపు ప్రయాణిస్తుంది. కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థకు చేరుకున్న తర్వాత మెదడు, ఇతర నాడీ వ్యవస్థ భాగాల్లో తీవ్రమైన నష్టాన్ని కలిగించగలదు. మొదట జ్వరం, బలహీనత, నొప్పి, కాటు వేసిన ప్రాంతంలో మంట లేదా జలదరింపు వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు. ఆ తర్వాత ఆందోళన, గందరగోళం, భ్రాంతులు, మింగడంలో ఇబ్బంది, నీటిని చూసి భయపడటం, అసాధారణ కదలికలు, పక్షవాతం, శ్వాస సమస్యల వంటి తీవ్ర లక్షణాలు రావచ్చు.
ఈ దశలో వైద్యులు ప్రధానంగా శరీరంలోని కీలక విధులను కొనసాగించేందుకు సహాయక చికిత్స అందిస్తారు. శ్వాస, రక్త ప్రసరణ వంటి వాటిని ఐసీయూలో పర్యవేక్షిస్తారు. కానీ వైరస్ను పూర్తిగా తొలగించే, నమ్మకంగా పనిచేస్తుందని నిరూపితమైన చికిత్స మాత్రం ఇప్పటికీ లేదు.
అయినా రేబిస్ నుంచి బయటపడిన వ్యక్తులు పూర్తిగా లేరా? అంటే.. ఉన్నారు. కానీ వారి సంఖ్య చాలా చాలా తక్కువ.
2004లో అమెరికాకు చెందిన జెన్నా గీస్ అనే 15 ఏళ్ల బాలిక రేబిస్ లక్షణాలు కనిపించిన తర్వాత ప్రాణాలతో బయటపడిన ప్రముఖ కేసుల్లో ఒకరు. ఆమెకు అందించిన చికిత్స విధానం తర్వాత ‘మిల్వాకీ ప్రోటోకాల్’గా ప్రసిద్ధి చెందింది. మెదడు, శరీరం ఇన్ఫెక్షన్ను తట్టుకునేలా చేయడం, ఇంటెన్సివ్ కేర్ ద్వారా శరీరంలోని కీలక విధులను కొనసాగించడం వంటి విధానాలు ఇందులో ఉన్నాయి.
అయితే ఇక్కడొక ముఖ్యమైన విషయం ఉంది. మిల్వాకీ ప్రోటోకాల్ రేబిస్కు నిర్ధారితమైన, అందరికీ పనిచేసే చికిత్స కాదు. ఒకరు కోలుకున్నారని ప్రతి రేబిస్ రోగి కూడా కోలుకుంటారని అర్థం కాదు.
మిర్జాపూర్ బాలుడి కేసు కూడా అందుకే ప్రత్యేకంగా మారింది. అతడికి నిజంగా క్లినికల్ రేబిస్ ఉన్నదా? వైరస్ నిర్ధారణకు ఏ పరీక్షలు చేశారు? అతడి యాంటీబాడీ స్థాయులు ఎంత ఉన్నాయి? కుక్క కరిచిన తర్వాత తీసుకున్న వ్యాక్సిన్ల వివరాలేమిటి? ఆసుపత్రిలో కచ్చితంగా ఎలాంటి చికిత్స అందించారు? వంటి ప్రశ్నలకు సంబంధించిన పూర్తి వైద్య రికార్డులు పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది.
రేబిస్ నుంచి కోలుకోవడాన్ని “అసాధారణ వైద్య ఘటన”గా డాక్టర్లు అభివర్ణించారు. అంటే ఇది వైద్య ప్రపంచంలో ఆసక్తికరమైన, అరుదైన ఘటన కావచ్చు. కానీ దీనిని ఆధారంగా చేసుకుని “రేబిస్కు లక్షణాలు వచ్చిన తర్వాత కూడా చికిత్స చేయవచ్చు” అనే భావనకు రావడం ప్రమాదకరం.
ఎందుకంటే రేబిస్లో అసలు రక్షణ చికిత్స మొదలయ్యే ముందు నుంచే ప్రారంభమవుతుంది.
కుక్క లేదా ఇతర అనుమానాస్పద జంతువు కరిచిన వెంటనే గాయాన్ని సబ్బు, ప్రవహించే నీటితో కనీసం 15 నిమిషాల పాటు కడగాలి. ఆ తర్వాత ఆలస్యం చేయకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించాలి. అవసరాన్ని బట్టి రేబిస్ వ్యాక్సిన్, రేబిస్ ఇమ్యూనోగ్లోబులిన్ లేదా మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీలు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.
“గాయం చిన్నదే కదా.. ఏమీ కాదు” అని నిర్లక్ష్యం చేయడం, ఇంటి చిట్కాలతో సరిపెట్టుకోవడం లేదా జంతువుకు రేబిస్ ఉందో లేదో తెలుసుకునే వరకు వేచి ఉండటం మాత్రం ప్రమాదకరం.
