చేతులు కడుక్కోవడం మర్చిపోతే.. ప్రపంచానికి కొత్త తీపి దొరికింది!
- చేతులు కడుక్కోని కారణంగా అనుకోకుండా శాకరిన్ ఆవిష్కరణ
- 1879లో జాన్స్ హాప్కిన్స్ యూనివర్సిటీలో జరిగిన ఘటన
- బొగ్గు తారుపై పరిశోధన చేస్తుండగా ఈ తీపి పదార్థం గుర్తింపు
- చక్కెర కంటే వందల రెట్లు తీపి, కానీ కేలరీలు శూన్యం
- కృత్రిమ స్వీటెనర్ల పరిశ్రమకు శాకరిన్ ఆవిష్కరణ మార్గం చూపిన వైనం
కొన్నిసార్లు గొప్ప ఆవిష్కరణలు పక్కా ప్రణాళికలతో కాదు, అనుకోని పొరపాట్ల నుంచి పుడతాయి. అలాంటి ఓ సంఘటనే ప్రపంచానికి తొలి ఆర్టిఫిషియల్ స్వీటెనర్ అయిన 'శాకరిన్'ను పరిచయం చేసింది. ప్రయోగశాలలో రోజంతా పనిచేసి, చేతులు శుభ్రం చేసుకోవడం మరిచిపోయిన ఓ శాస్త్రవేత్త చేసిన చిన్న పొరపాటే ఈ అద్భుతమైన తీపి ఆవిష్కరణకు దారితీసింది. ఈ ఆసక్తికర ఘటన 1879లో చోటుచేసుకుంది.
అసలేం జరిగింది?
అమెరికాలోని ప్రఖ్యాత జాన్స్ హాప్కిన్స్ యూనివర్సిటీలో రసాయన శాస్త్రవేత్త కాన్స్టాంటిన్ ఫాల్బర్గ్, ప్రొఫెసర్ ఇరా రెమ్సెన్ ప్రయోగశాలలో పనిచేసేవారు. ఆయన బొగ్గు తారు (coal tar) సమ్మేళనాలపై పరిశోధనలు చేస్తున్నారు. ఒకరోజు ప్రయోగాలన్నీ ముగించుకుని, అలసిపోయి ఇంటికి వెళ్లారు. అయితే, ప్రయోగశాల నుంచి వచ్చిన తర్వాత చేతులు, చేతులను శుభ్రంగా కడుక్కోవాలన్న విషయాన్ని ఆయన పూర్తిగా మరిచిపోయారు.
అదే చేతులతో భోజనానికి కూర్చుని, ఒక రొట్టె ముక్కను కొరకగానే ఆయన ఆశ్చర్యపోయారు. ఆ రొట్టె ఎన్నడూ లేనంత విపరీతమైన తీపితో అనిపించింది. అసలు ఈ తీపి ఎక్కడ నుంచి వస్తోందో ఆయనకు అర్థం కాలేదు. కాసేపటికి ఆయనకు అసలు విషయం బోధపడింది. ఆ తీపి రొట్టెది కాదు, తన చేతులపై అంటుకున్న ఏదో రసాయనానిది అని గ్రహించారు. వెంటనే ఆయన ప్రయోగశాలకు తిరిగి పరుగుపెట్టారు.
తీపి మూలాన్ని గుర్తించడం
ప్రయోగశాలకు వెళ్లిన ఫాల్బర్గ్, తాను ఆ రోజు పనిచేసిన రసాయనాలను, మిశ్రమాలను ఒక్కొక్కటిగా రుచి చూడటం ప్రారంభించారు. ఆ రోజుల్లో శాస్త్రవేత్తలకు ఇది సాధారణ విషయమే. అలా రుచి చూస్తున్న క్రమంలో 'బెంజోయిక్ సల్ఫిమైడ్' అనే రసాయనానికి అత్యంత తీపి గుణం ఉందని గుర్తించారు. అదే తన చేతులకు అంటుకుని, రొట్టెకు అసాధారణ తీపిని ఇచ్చిందని నిర్ధారించుకున్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ గురించి ఫాల్బర్గ్, ప్రొఫెసర్ రెమ్సెన్ కలిసి ఒక పరిశోధనా పత్రాన్ని ప్రచురించారు. ఆ బెంజోయిక్ సల్ఫిమైడ్కే తర్వాతి కాలంలో 'శాకరిన్' అని పేరు పెట్టారు.
పరిశ్రమకు మార్గదర్శి
శాకరిన్ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. ఇది చక్కెర కంటే కొన్ని వందల రెట్లు ఎక్కువ తీపిగా ఉన్నప్పటికీ, ఇందులో కేలరీలు పూర్తిగా శూన్యం. ఈ లక్షణం వల్ల ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ముఖ్యంగా జర్మనీలో దీన్ని వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి చేయడం ప్రారంభించారు. తర్వాతి దశాబ్దాల్లో శాకరిన్ భద్రతపై కొన్ని చర్చలు, వివాదాలు తలెత్తినప్పటికీ, అది మార్కెట్లో నిలదొక్కుకుంది.
ముఖ్యంగా శాకరిన్ ఆవిష్కరణ కృత్రిమ స్వీటెనర్ల పరిశ్రమకు పునాది వేసింది. దీని తర్వాతే ఆస్పర్టేమ్, సుక్రలోజ్ వంటి అనేక స్వీటెనర్లు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. శాస్త్ర రంగంలో అనుకోని సంఘటనలు కూడా ఎంతటి ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంటాయో చెప్పడానికి శాకరిన్ కథ ఒక చక్కటి ఉదాహరణగా నిలిచిపోయింది.
అసలేం జరిగింది?
అమెరికాలోని ప్రఖ్యాత జాన్స్ హాప్కిన్స్ యూనివర్సిటీలో రసాయన శాస్త్రవేత్త కాన్స్టాంటిన్ ఫాల్బర్గ్, ప్రొఫెసర్ ఇరా రెమ్సెన్ ప్రయోగశాలలో పనిచేసేవారు. ఆయన బొగ్గు తారు (coal tar) సమ్మేళనాలపై పరిశోధనలు చేస్తున్నారు. ఒకరోజు ప్రయోగాలన్నీ ముగించుకుని, అలసిపోయి ఇంటికి వెళ్లారు. అయితే, ప్రయోగశాల నుంచి వచ్చిన తర్వాత చేతులు, చేతులను శుభ్రంగా కడుక్కోవాలన్న విషయాన్ని ఆయన పూర్తిగా మరిచిపోయారు.
అదే చేతులతో భోజనానికి కూర్చుని, ఒక రొట్టె ముక్కను కొరకగానే ఆయన ఆశ్చర్యపోయారు. ఆ రొట్టె ఎన్నడూ లేనంత విపరీతమైన తీపితో అనిపించింది. అసలు ఈ తీపి ఎక్కడ నుంచి వస్తోందో ఆయనకు అర్థం కాలేదు. కాసేపటికి ఆయనకు అసలు విషయం బోధపడింది. ఆ తీపి రొట్టెది కాదు, తన చేతులపై అంటుకున్న ఏదో రసాయనానిది అని గ్రహించారు. వెంటనే ఆయన ప్రయోగశాలకు తిరిగి పరుగుపెట్టారు.
తీపి మూలాన్ని గుర్తించడం
ప్రయోగశాలకు వెళ్లిన ఫాల్బర్గ్, తాను ఆ రోజు పనిచేసిన రసాయనాలను, మిశ్రమాలను ఒక్కొక్కటిగా రుచి చూడటం ప్రారంభించారు. ఆ రోజుల్లో శాస్త్రవేత్తలకు ఇది సాధారణ విషయమే. అలా రుచి చూస్తున్న క్రమంలో 'బెంజోయిక్ సల్ఫిమైడ్' అనే రసాయనానికి అత్యంత తీపి గుణం ఉందని గుర్తించారు. అదే తన చేతులకు అంటుకుని, రొట్టెకు అసాధారణ తీపిని ఇచ్చిందని నిర్ధారించుకున్నారు. ఈ ఆవిష్కరణ గురించి ఫాల్బర్గ్, ప్రొఫెసర్ రెమ్సెన్ కలిసి ఒక పరిశోధనా పత్రాన్ని ప్రచురించారు. ఆ బెంజోయిక్ సల్ఫిమైడ్కే తర్వాతి కాలంలో 'శాకరిన్' అని పేరు పెట్టారు.
పరిశ్రమకు మార్గదర్శి
శాకరిన్ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. ఇది చక్కెర కంటే కొన్ని వందల రెట్లు ఎక్కువ తీపిగా ఉన్నప్పటికీ, ఇందులో కేలరీలు పూర్తిగా శూన్యం. ఈ లక్షణం వల్ల ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. ముఖ్యంగా జర్మనీలో దీన్ని వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి చేయడం ప్రారంభించారు. తర్వాతి దశాబ్దాల్లో శాకరిన్ భద్రతపై కొన్ని చర్చలు, వివాదాలు తలెత్తినప్పటికీ, అది మార్కెట్లో నిలదొక్కుకుంది.
ముఖ్యంగా శాకరిన్ ఆవిష్కరణ కృత్రిమ స్వీటెనర్ల పరిశ్రమకు పునాది వేసింది. దీని తర్వాతే ఆస్పర్టేమ్, సుక్రలోజ్ వంటి అనేక స్వీటెనర్లు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. శాస్త్ర రంగంలో అనుకోని సంఘటనలు కూడా ఎంతటి ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంటాయో చెప్పడానికి శాకరిన్ కథ ఒక చక్కటి ఉదాహరణగా నిలిచిపోయింది.
