శతాబ్దాలుగా రసవాదులు కన్న కల... పనికిరాని లోహాలను విలువైన బంగారంగా మార్చాలన్న ఆశయం... సైన్స్ ఫిక్షన్ కథల్లో చదివిన అద్భుతం... ఇప్పుడు వాస్తవరూపం దాల్చింది. శాన్‌ఫ్రాన్సిస్కోకు చెందిన ‘మ్యారథాన్‌ ఫ్యూజన్‌’ అనే స్టార్టప్‌, అణు సంలీన టెక్నాలజీని ఉపయోగించి పాదరసాన్ని స్థిరమైన బంగారంగా మార్చినట్టు ప్రకటించి సంచలనం సృష్టించింది. తాము సాధించిన ఈ ప్రక్రియను ‘హై-రేట్‌ ఆల్కెమీ’గా అభివర్ణించిన ఈ సంస్థ, ప్రపంచ ప్రఖ్యాత పరిశోధన సంస్థ ‘సెర్న్‌’ రికార్డును సైతం 10 రెట్లు అధిగమించామని చెబుతోంది.

ప్రక్రియ ఎలా పనిచేస్తుంది?
రసాయనిక పద్ధతులతో ఒక మూలకాన్ని మరో మూలకంగా మార్చడం అసాధ్యం. కానీ, అణు కేంద్రకంలో మార్పులు తీసుకురావడం ద్వారా ఇది సాధ్యమేనని శాస్త్రవేత్తలు ఎప్పుడో నిరూపించారు. ఈ ప్రక్రియనే ‘న్యూక్లియర్‌ ట్రాన్స్‌మ్యూటేషన్‌’ అంటారు. మ్యారథాన్‌ ఫ్యూజన్‌ సరిగ్గా ఇదే చేసింది.

గత నెలలో జరిగిన ప్రయోగంలో, డ్యూటీరియం-ట్రిటియం అనే ఇంధనాలను ఉపయోగించి అణు సంలీన చర్యను ప్రారంభించారు. ఈ చర్యలో అత్యధిక శక్తి కలిగిన న్యూట్రాన్లు పుట్టుకొస్తాయి. ఈ న్యూట్రాన్లను పాదరసం ప్రత్యేక ఐసోటోప్ అయిన మెర్క్యురీ-198పైకి ప్రసరింపజేశారు. దీనివల్ల అది రేడియోధార్మికత కలిగిన మెర్క్యురీ-197గా మారింది. ఈ ఐసోటోప్‌ సుమారు 64 గంటల వ్యవధిలో సహజంగా క్షీణించి, స్థిరమైన గోల్డ్‌-197గా రూపాంతరం చెందింది. అలా పాదరసం కాస్తా మేలిమి బంగారంగా మారిపోయింది.

సెర్న్‌తో పోలిక.. కానీ ప్రశ్నలు అనేకం
నిజానికి ఇలా ఒక మూలకాన్ని మరో మూలకంగా మార్చడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. 2025లో సెర్న్‌లోని లార్జ్‌ హాడ్రాన్‌ కొల్లైడర్‌లో సీసం నుంచి సుమారు 29 పికోగ్రాముల (ఒక గ్రాములో లక్ష కోట్ల వంతు) బంగారం ఉత్పత్తి అయినట్టు ప్రకటించారు. అయితే, మ్యారథాన్‌ ఫ్యూజన్‌ తమ ఉత్పత్తి రేటు దానికంటే 10 రెట్లు ఎక్కువని చెబుతోంది.

అయితే, ఈ ప్రకటనలో కొన్ని కీలకమైన వివరాలు లోపించాయి. ప్రయోగంలో ఎంత పరిమాణంలో బంగారం ఉత్పత్తి అయింది, దాని స్వచ్ఛత ఎంత, ఈ ప్రక్రియకు అయిన ఖర్చు వివరాలను సంస్థ వెల్లడించలేదు. కేవలం ప్రయోగానికి సంబంధించిన కొన్ని గ్రాఫ్‌లను మాత్రమే సోషల్‌ మీడియాలో పంచుకుంది. దీంతో ఈ ప్రకటనపై శాస్త్ర సాంకేతిక రంగాల్లో ఆసక్తితో పాటు అనేక ప్రశ్నలు కూడా తలెత్తుతున్నాయి.

భవిష్యత్తు అంచనాలు.. వాస్తవ సవాళ్లు
మ్యారథాన్‌ ఫ్యూజన్‌ 2025లోనే విడుదల చేసిన ఒక పరిశోధన పత్రంలో, వాణిజ్య స్థాయిలో ఒక గిగావాట్‌ సామర్థ్యం గల ఫ్యూజన్‌ పవర్‌ ప్లాంట్‌ ద్వారా ఏటా సుమారు రెండు టన్నుల బంగారం ఉత్పత్తి చేయవచ్చని అంచనా వేసింది. ఇది నిజమైతే ప్రపంచ బంగారం మార్కెట్‌పై పెను ప్రభావం చూపుతుంది. అయితే, ఇవి కేవలం సిమ్యులేషన్ల ఆధారంగా చేసిన అంచనాలు మాత్రమే. వాణిజ్య స్థాయిలో ఫ్యూజన్‌ రియాక్టర్లు అందుబాటులోకి రావడానికి ఇంకా దశాబ్దాల సమయం పట్టవచ్చు. అంతేకాక, ఈ పద్ధతిలో తయారైన బంగారంలో రేడియోధార్మిక అవశేషాలు ఉండే అవకాశం ఉందని, దానిని సురక్షితంగా మార్చేందుకు 14 నుంచి 18 ఏళ్లు నిల్వ ఉంచాల్సి రావచ్చని నివేదికలు చెబుతున్నాయి.

కేవలం బంగారం తయారీ మాత్రమే కాకుండా, క్యాన్సర్‌ నిర్ధారణ, చికిత్సలో ఉపయోగపడే కాపర్‌-64, కాపర్‌-67 వంటి అత్యంత విలువైన వైద్య ఐసోటోప్‌లను కూడా జింక్‌ నుంచి ఉత్పత్తి చేసినట్టు మ్యారథాన్‌ ఫ్యూజన్‌ ప్రకటించింది.

మొత్తం మీద, ఒక మూలకాన్ని బంగారంగా మార్చడం శాస్త్రీయంగా సాధ్యమేనని మరోసారి నిరూపితమైంది. కానీ, దీనిని వాణిజ్యపరంగా లాభదాయకమైన, భారీ ఉత్పత్తి ప్రక్రియగా మార్చడానికి ఇంకా చాలా పరిశోధనలు, స్వతంత్ర ధ్రువీకరణ అవసరం. అప్పటి వరకు, ఆధునిక రసవాదం ఒక అద్భుతమైన శాస్త్రీయ ప్రయోగంగానే మిగిలిపోనుంది.