చరక సంహిత నుంచి చంద్రయాన్ వరకు.. మన పూర్వీకుల శాస్త్రవిజ్ఞానమే దిక్సూచి!
- ఆధునిక విద్యలో ప్రాచీన భారత విజ్ఞానాన్ని భాగం చేయాల్సిన ఆవశ్యకత
- ఆయుర్వేదం, యోగా ద్వారా జీవనశైలి వ్యాధులు, మానసిక ఒత్తిడికి పరిష్కారం
- పర్యావరణ సంక్షోభానికి వేదకాలపు సుస్థిర విధానాలే మార్గం
- ప్రాచీన గణితం, ఖగోళ శాస్త్రాలే ఇస్రో విజయాలకు స్ఫూర్తి
- జాతీయ విద్యా విధానం-2020 కూడా భారతీయ విజ్ఞాన వారసత్వానికి ప్రాధాన్యం
మానవాళికి ప్రాచీన భారతదేశం అందించిన శాస్త్ర, సాంకేతిక వారసత్వం అమూల్యమైనది. సింధు లోయ నాగరికత నాటి పట్టణ ప్రణాళిక, మురుగునీటి వ్యవస్థల నుంచి వేదకాలం నాటి ఖగోళ లెక్కల వరకు మన పూర్వీకుల విజ్ఞానం అద్వితీయమైనది. ఆర్యభట, సుశ్రుతుడు, చరకుడు, వరాహమిహిరుడు, భాస్కరాచార్యుడు వంటి మహనీయులు ఈ విజ్ఞాన పరంపరను ముందుకు నడిపారు. అయితే, ఈ విజ్ఞానం కేవలం చారిత్రక గ్రంథాలకే పరిమితం కావాలా? ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, 5జీ, డ్రోన్లు, రోబోలతో దూసుకెళుతున్న 21వ శతాబ్దపు సవాళ్లకు ఈ ప్రాచీన విజ్ఞానం పరిష్కారం చూపగలదా? అవుననే అంటున్నారు ప్రముఖ విద్యావేత్తలు.
ఆయుర్వేదం.. సంపూర్ణ ఆరోగ్యానికి మార్గం
"స్వస్థస్య స్వాస్థ్య రక్షణమ్, ఆతురస్య వికార ప్రశమనమ్ చ" అన్నది ఆయుర్వేద మూల సూత్రం. అంటే, ఆరోగ్యవంతుడి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం, రోగి వ్యాధిని నయం చేయడం. ఆధునిక జీవనశైలి కారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా మధుమేహం, రక్తపోటు, ఊబకాయం వంటి వ్యాధులు ప్రబలుతున్నాయి. వీటికి ఆయుర్వేదం అద్భుతమైన పరిష్కారాలను చూపుతుంది. దినచర్య (బ్రహ్మ ముహూర్తంలో నిద్రలేవడం, వ్యాయామం), రుతుచర్య (రుతువులకు అనుగుణంగా ఆహార నియమాలు), షడ్రసాలు (ఆరు రుచులతో కూడిన సమతుల ఆహారం) వంటి సూత్రాలతో సంపూర్ణ ఆరోగ్యాన్ని సాధించవచ్చని ఆయుర్వేదం చెబుతుంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) సైతం ఆయుర్వేదం వంటి సంప్రదాయ వైద్య విధానాల ప్రాముఖ్యతను గుర్తించింది. మన దేశంలో ఎయిమ్స్ వంటి ఆధునిక వైద్య సంస్థలు సైతం ఆయుర్వేదాన్ని అనుసంధానం చేస్తూ జీవనశైలి వ్యాధులకు చికిత్స అందిస్తున్నాయి.
యోగా.. మానసిక ప్రశాంతతకు చిరునామా
పరీక్షల ఒత్తిడి, సోషల్ మీడియా ప్రభావంతో నేటి తరం విద్యార్థులు తీవ్రమైన మానసిక ఆందోళనను ఎదుర్కొంటున్నారు. "యోగశ్చిత్త వృత్తి నిరోధః" అని పతంజలి మహర్షి చెప్పినట్లుగా, మనసులోని అలజడులను నియంత్రించడమే యోగా. యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామం వంటి అష్టాంగ యోగ ప్రక్రియలు శారీరక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి తోడ్పడతాయి. యోగాతో ఏకాగ్రత, జ్ఞాపకశక్తి పెరగడమే కాకుండా ఒత్తిడి, ఆందోళన తగ్గుతాయి. ఐక్యరాజ్యసమితి జూన్ 21ని అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవంగా ప్రకటించడమే దీని ప్రపంచ ఆమోదానికి నిదర్శనం.
పర్యావరణ పరిరక్షణకు ప్రాచీన మార్గం
"మాతా భూమిః పుత్రోహం పృథివ్యాః" (భూమి మన తల్లి, మనం ఆమె పిల్లలం) అని అధశర్వవేదం చెబుతోంది. పర్యావరణాన్ని ప్రాణమున్న శక్తిగా మన పూర్వీకులు భావించారు. దేవవృక్షాలు, తపోవనాల పేరుతో వృక్షాలను, అరణ్యాలను కాపాడారు. వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టే పద్ధతులు, సేంద్రియ ఎరువులతో వ్యవసాయం వంటివి మన ప్రాచీన సుస్థిర జీవన విధానానికి నిదర్శనాలు. రసాయనాలతో పర్యావరణం కలుషితమవుతున్న నేటి తరుణంలో, మన వేద, పురాణ, జానపద సంప్రదాయాలను విద్యలో భాగం చేయడం ద్వారా విద్యార్థులలో పర్యావరణ స్పృహను పెంచవచ్చు.
ఖగోళం నుంచి వాస్తు వరకు.. అడుగడుగునా విజ్ఞానం
భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) సాధిస్తున్న విజయాల వెనుక మన ప్రాచీన గణిత, ఖగోళ శాస్త్రాల స్ఫూర్తి ఉంది. 5వ శతాబ్దంలోనే ఆర్యభట భూ పరిధిని దాదాపు కచ్చితంగా లెక్కించడం, భాస్కరాచార్యుని సిద్ధాంత శిరోమణిలోని గ్రహగతుల లెక్కలు నేటి అంతరిక్ష ప్రయోగాలకు పునాదులు వేశాయి. అలాగే, సూర్యరశ్మి, గాలి దిశ, పంచభూతాల సమతుల్యం ఆధారంగా నిర్మించిన వాస్తు శాస్త్రం, నేటి గ్రీన్ బిల్డింగ్స్, శక్తి-సమర్థ నిర్మాణాలకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్ అధ్యయనాల ప్రకారం, వాస్తు సూత్రాలు పాటించడం ద్వారా 40% వరకు శక్తిని ఆదా చేయవచ్చని తేలింది.
జాతీయ విద్యా విధానం-2020 కూడా భారతీయ విజ్ఞాన వారసత్వాన్ని విద్యలో పునరుద్ధరించాలని సూచిస్తోంది. ప్రాచీన విజ్ఞానాన్ని గుడ్డిగా అనుకరించడం కాకుండా, దానిలోని శాస్త్రీయ సూత్రాలను గ్రహించి, ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా మలచుకోవాలి. సాంస్కృతిక మూలాలతో కూడిన ఈ విద్య, మన విద్యార్థులను ప్రపంచ వేదికపై గర్వంగా నిలబెడుతుంది.
*(ఈ వ్యాసం రాంచీ యూనివర్సిటీ వైస్-ఛాన్సలర్‌గా ఉన్న ఒక ప్రముఖ విద్యావేత్త అందించిన సమాచారం ఆధారంగా రూపొందించబడింది.)*
ఆయుర్వేదం.. సంపూర్ణ ఆరోగ్యానికి మార్గం
"స్వస్థస్య స్వాస్థ్య రక్షణమ్, ఆతురస్య వికార ప్రశమనమ్ చ" అన్నది ఆయుర్వేద మూల సూత్రం. అంటే, ఆరోగ్యవంతుడి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం, రోగి వ్యాధిని నయం చేయడం. ఆధునిక జీవనశైలి కారణంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా మధుమేహం, రక్తపోటు, ఊబకాయం వంటి వ్యాధులు ప్రబలుతున్నాయి. వీటికి ఆయుర్వేదం అద్భుతమైన పరిష్కారాలను చూపుతుంది. దినచర్య (బ్రహ్మ ముహూర్తంలో నిద్రలేవడం, వ్యాయామం), రుతుచర్య (రుతువులకు అనుగుణంగా ఆహార నియమాలు), షడ్రసాలు (ఆరు రుచులతో కూడిన సమతుల ఆహారం) వంటి సూత్రాలతో సంపూర్ణ ఆరోగ్యాన్ని సాధించవచ్చని ఆయుర్వేదం చెబుతుంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO) సైతం ఆయుర్వేదం వంటి సంప్రదాయ వైద్య విధానాల ప్రాముఖ్యతను గుర్తించింది. మన దేశంలో ఎయిమ్స్ వంటి ఆధునిక వైద్య సంస్థలు సైతం ఆయుర్వేదాన్ని అనుసంధానం చేస్తూ జీవనశైలి వ్యాధులకు చికిత్స అందిస్తున్నాయి.
యోగా.. మానసిక ప్రశాంతతకు చిరునామా
పరీక్షల ఒత్తిడి, సోషల్ మీడియా ప్రభావంతో నేటి తరం విద్యార్థులు తీవ్రమైన మానసిక ఆందోళనను ఎదుర్కొంటున్నారు. "యోగశ్చిత్త వృత్తి నిరోధః" అని పతంజలి మహర్షి చెప్పినట్లుగా, మనసులోని అలజడులను నియంత్రించడమే యోగా. యమ, నియమ, ఆసన, ప్రాణాయామం వంటి అష్టాంగ యోగ ప్రక్రియలు శారీరక, మానసిక, ఆధ్యాత్మిక వికాసానికి తోడ్పడతాయి. యోగాతో ఏకాగ్రత, జ్ఞాపకశక్తి పెరగడమే కాకుండా ఒత్తిడి, ఆందోళన తగ్గుతాయి. ఐక్యరాజ్యసమితి జూన్ 21ని అంతర్జాతీయ యోగా దినోత్సవంగా ప్రకటించడమే దీని ప్రపంచ ఆమోదానికి నిదర్శనం.
పర్యావరణ పరిరక్షణకు ప్రాచీన మార్గం
"మాతా భూమిః పుత్రోహం పృథివ్యాః" (భూమి మన తల్లి, మనం ఆమె పిల్లలం) అని అధశర్వవేదం చెబుతోంది. పర్యావరణాన్ని ప్రాణమున్న శక్తిగా మన పూర్వీకులు భావించారు. దేవవృక్షాలు, తపోవనాల పేరుతో వృక్షాలను, అరణ్యాలను కాపాడారు. వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టే పద్ధతులు, సేంద్రియ ఎరువులతో వ్యవసాయం వంటివి మన ప్రాచీన సుస్థిర జీవన విధానానికి నిదర్శనాలు. రసాయనాలతో పర్యావరణం కలుషితమవుతున్న నేటి తరుణంలో, మన వేద, పురాణ, జానపద సంప్రదాయాలను విద్యలో భాగం చేయడం ద్వారా విద్యార్థులలో పర్యావరణ స్పృహను పెంచవచ్చు.
ఖగోళం నుంచి వాస్తు వరకు.. అడుగడుగునా విజ్ఞానం
భారత అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ఇస్రో) సాధిస్తున్న విజయాల వెనుక మన ప్రాచీన గణిత, ఖగోళ శాస్త్రాల స్ఫూర్తి ఉంది. 5వ శతాబ్దంలోనే ఆర్యభట భూ పరిధిని దాదాపు కచ్చితంగా లెక్కించడం, భాస్కరాచార్యుని సిద్ధాంత శిరోమణిలోని గ్రహగతుల లెక్కలు నేటి అంతరిక్ష ప్రయోగాలకు పునాదులు వేశాయి. అలాగే, సూర్యరశ్మి, గాలి దిశ, పంచభూతాల సమతుల్యం ఆధారంగా నిర్మించిన వాస్తు శాస్త్రం, నేటి గ్రీన్ బిల్డింగ్స్, శక్తి-సమర్థ నిర్మాణాలకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తోంది. ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్ అధ్యయనాల ప్రకారం, వాస్తు సూత్రాలు పాటించడం ద్వారా 40% వరకు శక్తిని ఆదా చేయవచ్చని తేలింది.
జాతీయ విద్యా విధానం-2020 కూడా భారతీయ విజ్ఞాన వారసత్వాన్ని విద్యలో పునరుద్ధరించాలని సూచిస్తోంది. ప్రాచీన విజ్ఞానాన్ని గుడ్డిగా అనుకరించడం కాకుండా, దానిలోని శాస్త్రీయ సూత్రాలను గ్రహించి, ఆధునిక అవసరాలకు అనుగుణంగా మలచుకోవాలి. సాంస్కృతిక మూలాలతో కూడిన ఈ విద్య, మన విద్యార్థులను ప్రపంచ వేదికపై గర్వంగా నిలబెడుతుంది.
*(ఈ వ్యాసం రాంచీ యూనివర్సిటీ వైస్-ఛాన్సలర్‌గా ఉన్న ఒక ప్రముఖ విద్యావేత్త అందించిన సమాచారం ఆధారంగా రూపొందించబడింది.)*
