ఆన్‌లైన్ సేల్స్‌లో 60% ఆఫర్.. అసలు నిజమా? డార్క్ ప్యాటర్న్ మోసమా?
- పండగ సేల్స్‌లో వినియోగదారులను మోసగించే డార్క్ ప్యాటర్న్స్
- ఈ మోసాల వల్ల భారతీయులు ఏటా రూ.28,000 కోట్లు నష్టపోతున్నారని అంచనా
- డార్క్ ప్యాటర్న్స్‌ను అరికట్టేందుకు 2027 జనవరి 1 నుంచి కొత్త ఈ-కామర్స్ నిబంధనలు
- తప్పుడు ఆఫర్లకు మోసపోకుండా ధరలను సరిచూసుకోవాలని నిపుణుల సూచన
పండగ సీజన్ వచ్చిందంటే చాలు, అమెజాన్, ఫ్లిప్‌కార్ట్, మింత్రా వంటి ఈ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లు భారీ ఆఫర్లతో వినియోగదారులను ఆకర్షిస్తుంటాయి. 60శాతం, 70శాతం డిస్కౌంట్ అంటూ ఊరించే ప్రకటనలు చూసి చాలామంది షాపింగ్‌కు సిద్ధమవుతారు. అయితే, ఈ ఆఫర్ల వెనుక 'డార్క్ ప్యాటర్న్స్' అని పిలిచే ఒకరకమైన మోసపూరిత డిజైన్ పద్ధతులు ఉన్నాయని, ఇవి మన కొనుగోలు నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేస్తాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. వీటి గురించి తెలుసుకోకపోతే భారీగా నష్టపోయే ప్రమాదం ఉంది.
ఏమిటీ డార్క్ ప్యాటర్న్స్?
డార్క్ ప్యాటర్న్స్ అంటే వినియోగదారులను మానసికంగా ప్రభావితం చేసి, వారు అనుకోని వస్తువులను కొనేలా లేదా ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేసేలా ప్రేరేపించే డిజైన్ టెక్నిక్స్. ఉదాహరణకు, 'కొన్ని మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి' లేదా 'ఆఫర్ మరికొద్ది సేపట్లో ముగుస్తుంది' అంటూ కౌంట్‌డౌన్ టైమర్లు పెట్టి మనలో ఆతృతను పెంచుతారు. దీనివల్ల ఆలోచించకుండా వెంటనే కొనేస్తాం.
అలాగే, ఒక వస్తువు అసలు ధరను కృత్రిమంగా పెంచి, దానిపై అధిక డిస్కౌంట్ ఇస్తున్నట్లు చూపడం కూడా ఇందులో భాగమే. చాలా సందర్భాల్లో, మనం వస్తువులను కార్ట్‌లో యాడ్ చేశాక, మనకు తెలియకుండానే అదనపు యాడ్-ఆన్‌లు లేదా వారంటీలు చేరిపోతాయి. చివరికి చెక్-అవుట్ దశలో డెలివరీ లేదా ప్యాకేజింగ్ పేరుతో అదనపు ఛార్జీలు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఇవన్నీ డార్క్ ప్యాటర్న్స్‌లో భాగమే.
భారీ నష్టం.. ప్రభుత్వ చర్యలు
ఈ డార్క్ ప్యాటర్న్స్ కారణంగా భారతీయ వినియోగదారులు ఏటా సుమారు రూ.25,000 కోట్ల నుంచి రూ.28,000 కోట్ల వరకు నష్టపోతున్నారని డేటమ్ ఇంటెలిజెన్స్ సంస్థ 2026లో జరిపిన ఒక అధ్యయనంలో తేలింది. ఆసక్తికరంగా, 81శాతం మంది వినియోగదారులకు ఇలాంటి మోసాల గురించి అవగాహన ఉన్నప్పటికీ, 85శాతం మంది తాము ఏదో ఒక సందర్భంలో మోసపోయామని అంగీకరించారు.
ఈ సమస్య తీవ్రతను గుర్తించిన కేంద్ర వినియోగదారుల పరిరక్షణ ప్రాధికార సంస్థ (సీసీపీఏ), మొత్తం 13 రకాల డార్క్ ప్యాటర్న్స్‌ను గుర్తించి మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. దీనికి కొనసాగింపుగా, ప్రభుత్వం ఈ-కామర్స్ నిబంధనలను సవరించింది. 2027 జనవరి 1 నుంచి అమల్లోకి రానున్న ఈ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం ప్రతి ఈ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫామ్ ఒక వస్తువుకు గత 30 రోజుల్లో ఉన్న అత్యల్ప ధరను తప్పనిసరిగా ప్రదర్శించాలి. డిస్కౌంట్లు, ఇతర ఛార్జీల విషయంలో పూర్తి పారదర్శకత పాటించాలి. ఇప్పటికే కొన్ని ప్రధాన ప్లాట్‌ఫామ్‌లు ఈ నిబంధనలను పాటిస్తామని స్వీయ-ధృవీకరణ పత్రాలు సమర్పించాయి.
వినియోగదారులు ఏం చేయాలి?
ఈ ఆన్‌లైన్ మోసాల బారిన పడకుండా ఉండాలంటే కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం చాలా అవసరం. ఏదైనా వస్తువును కొనే ముందు, దాని ధర గత కొన్ని రోజులుగా ఎలా ఉందో తనిఖీ చేయాలి. ఇందుకోసం ప్రైస్ హిస్టరీ ట్రాకింగ్ వెబ్‌సైట్లను ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఒకే వస్తువును వేర్వేరు ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో పోల్చి చూసి, తుది చెల్లింపు మొత్తం ఎక్కడ తక్కువగా ఉందో నిర్ధారించుకోవాలి.
పేమెంట్ చేసే ముందు కార్ట్‌ను ఒకటికి రెండుసార్లు సమీక్షించి, అనవసరమైన యాడ్-ఆన్‌లు ఏమైనా ఉన్నాయేమో చూసుకోవాలి. ఆతృత కలిగించే సందేశాలను చూసి కంగారుపడి నిర్ణయాలు తీసుకోవద్దు. ఒకవేళ మోసపోయినట్లు భావిస్తే, ఉత్పత్తి లిస్టింగ్ స్క్రీన్‌షాట్‌లను ఆధారంగా తీసుకుని జాతీయ వినియోగదారుల హెల్ప్‌లైన్‌లో ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
ఏమిటీ డార్క్ ప్యాటర్న్స్?
డార్క్ ప్యాటర్న్స్ అంటే వినియోగదారులను మానసికంగా ప్రభావితం చేసి, వారు అనుకోని వస్తువులను కొనేలా లేదా ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేసేలా ప్రేరేపించే డిజైన్ టెక్నిక్స్. ఉదాహరణకు, 'కొన్ని మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి' లేదా 'ఆఫర్ మరికొద్ది సేపట్లో ముగుస్తుంది' అంటూ కౌంట్‌డౌన్ టైమర్లు పెట్టి మనలో ఆతృతను పెంచుతారు. దీనివల్ల ఆలోచించకుండా వెంటనే కొనేస్తాం.
అలాగే, ఒక వస్తువు అసలు ధరను కృత్రిమంగా పెంచి, దానిపై అధిక డిస్కౌంట్ ఇస్తున్నట్లు చూపడం కూడా ఇందులో భాగమే. చాలా సందర్భాల్లో, మనం వస్తువులను కార్ట్‌లో యాడ్ చేశాక, మనకు తెలియకుండానే అదనపు యాడ్-ఆన్‌లు లేదా వారంటీలు చేరిపోతాయి. చివరికి చెక్-అవుట్ దశలో డెలివరీ లేదా ప్యాకేజింగ్ పేరుతో అదనపు ఛార్జీలు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఇవన్నీ డార్క్ ప్యాటర్న్స్‌లో భాగమే.
భారీ నష్టం.. ప్రభుత్వ చర్యలు
ఈ డార్క్ ప్యాటర్న్స్ కారణంగా భారతీయ వినియోగదారులు ఏటా సుమారు రూ.25,000 కోట్ల నుంచి రూ.28,000 కోట్ల వరకు నష్టపోతున్నారని డేటమ్ ఇంటెలిజెన్స్ సంస్థ 2026లో జరిపిన ఒక అధ్యయనంలో తేలింది. ఆసక్తికరంగా, 81శాతం మంది వినియోగదారులకు ఇలాంటి మోసాల గురించి అవగాహన ఉన్నప్పటికీ, 85శాతం మంది తాము ఏదో ఒక సందర్భంలో మోసపోయామని అంగీకరించారు.
ఈ సమస్య తీవ్రతను గుర్తించిన కేంద్ర వినియోగదారుల పరిరక్షణ ప్రాధికార సంస్థ (సీసీపీఏ), మొత్తం 13 రకాల డార్క్ ప్యాటర్న్స్‌ను గుర్తించి మార్గదర్శకాలను విడుదల చేసింది. దీనికి కొనసాగింపుగా, ప్రభుత్వం ఈ-కామర్స్ నిబంధనలను సవరించింది. 2027 జనవరి 1 నుంచి అమల్లోకి రానున్న ఈ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం ప్రతి ఈ-కామర్స్ ప్లాట్‌ఫామ్ ఒక వస్తువుకు గత 30 రోజుల్లో ఉన్న అత్యల్ప ధరను తప్పనిసరిగా ప్రదర్శించాలి. డిస్కౌంట్లు, ఇతర ఛార్జీల విషయంలో పూర్తి పారదర్శకత పాటించాలి. ఇప్పటికే కొన్ని ప్రధాన ప్లాట్‌ఫామ్‌లు ఈ నిబంధనలను పాటిస్తామని స్వీయ-ధృవీకరణ పత్రాలు సమర్పించాయి.
వినియోగదారులు ఏం చేయాలి?
ఈ ఆన్‌లైన్ మోసాల బారిన పడకుండా ఉండాలంటే కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం చాలా అవసరం. ఏదైనా వస్తువును కొనే ముందు, దాని ధర గత కొన్ని రోజులుగా ఎలా ఉందో తనిఖీ చేయాలి. ఇందుకోసం ప్రైస్ హిస్టరీ ట్రాకింగ్ వెబ్‌సైట్లను ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఒకే వస్తువును వేర్వేరు ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో పోల్చి చూసి, తుది చెల్లింపు మొత్తం ఎక్కడ తక్కువగా ఉందో నిర్ధారించుకోవాలి.
పేమెంట్ చేసే ముందు కార్ట్‌ను ఒకటికి రెండుసార్లు సమీక్షించి, అనవసరమైన యాడ్-ఆన్‌లు ఏమైనా ఉన్నాయేమో చూసుకోవాలి. ఆతృత కలిగించే సందేశాలను చూసి కంగారుపడి నిర్ణయాలు తీసుకోవద్దు. ఒకవేళ మోసపోయినట్లు భావిస్తే, ఉత్పత్తి లిస్టింగ్ స్క్రీన్‌షాట్‌లను ఆధారంగా తీసుకుని జాతీయ వినియోగదారుల హెల్ప్‌లైన్‌లో ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.
