ముల్లు లేని మరో తేనెటీగ....భారత్‌లోనే అతిపెద్దది!

భారత జీవ వైవిధ్యంలో ఒక ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణ జరిగింది. నాగాలాండ్‌లో పరిశోధకులు ఇంతకు ముందెన్నడూ చూడని ఒక కొత్త జాతి తేనెటీగను కనుగొన్నారు. దీనికి ముల్లు ఉండదు.. ఇది కుట్టదు. వోఖా జిల్లాలోని యఖుమ్ గ్రామ సమీపంలో దీన్ని గుర్తించడంతో, ఆ గ్రామంపేరు మీదుగా దీనికి 'టెట్రాగోనులా యఖుమెన్సిస్' (*Tetragonula yikhumensis*) అని శాస్త్రీయ నామకరణం చేశారు. భారత్‌లో ఇప్పటివరకు వెలుగుచూసిన కుట్టని తేనెటీగ జాతుల్లో ఇదే అతిపెద్దది కావడం విశేషం.

ఈ తేనెటీగ జాతికి మరో ప్రత్యేకత కూడా ఉంది. ఇది భూమి లోపల గూళ్లు కట్టుకుని నివసిస్తుంది. నాగాలాండ్‌లో భూమిలో గూడు కట్టుకునే 'టెట్రాగోనులా' జాతి తేనెటీగను గుర్తించడం ఇదే తొలిసారి. దేశవ్యాప్తంగా చూస్తే, భూగర్భంలో నివసించే రెండో కుట్టని తేనెటీగ జాతి ఇది. ఈ తాజా ఆవిష్కరణతో భారత్‌లో అధికారికంగా గుర్తించిన కుట్టని తేనెటీగల జాతుల సంఖ్య 25 నుంచి 26కు పెరిగింది.

నాగాలాండ్ యూనివర్సిటీకి చెందిన పరిశోధకురాలు నోయింగ్‌బెని ఎం. ఓడ్యుయో నేతృత్వంలోని బృందం, జూలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ZSI) సహకారంతో ఈ పరిశోధన చేపట్టింది. 2022 నవంబర్ నుంచి 2025 జూన్ మధ్య వోఖా జిల్లాలోని 12 ప్రాంతాల్లో ఫీల్డ్‌వర్క్ నిర్వహించి, మూడు భూగర్భ గూళ్లను తవ్వి తీసి వాటి నిర్మాణంపై అధ్యయనం చేశారు. మొట్టమొదటిసారిగా నాగాలాండ్‌కు చెందిన ఒక తేనెటీగ జాతిని మగ, ఆడ తేనెటీగల లక్షణాలతో సహా (44 స్వరూప లక్షణాలు) సమగ్రంగా వివరించడం ఈ పరిశోధన యొక్క మరో ప్రాధాన్యత.

స్థానిక లోథా గిరిజన సమాజంలో ఈ తేనెటీగలను 'లిట్సక్' లేదా 'గ్రౌండ్ బీస్' అని పిలుస్తారు. వీరు సాంప్రదాయకంగా వీటి తేనె, పుప్పొడిని ఔషధ ప్రయోజనాల కోసం వినియోగిస్తున్నారు. ఈశాన్య భారతంలో తేనెటీగల అధ్యయనానికి (మెలిటాలజీ) ఈ ఆవిష్కరణ మరింత ఊతమిస్తుందని, దేశ జీవ వైవిధ్యానికి ఇది ఒక ముఖ్యమైన జోడింపు అని శాస్త్రవేత్తలు అభిప్రాయపడుతున్నారు.