దుర్గా పూజ బెంగాల్‌లో కాదా? బీహార్‌లోనే మొదలైందా?.. వైరల్ వాదనలో నిజమెంత?
- దుర్గా పూజ బెంగాల్‌లో కాకుండా బీహార్‌లోని మిథిలలో ప్రారంభమైందన్న వైరల్ వాదన
- శతాబ్దాలుగా తూర్పు భారతదేశంలో అమ్మవారి ఆరాధనకు ఉన్న చారిత్రక ఆధారాలు
- 16వ శతాబ్దం నుంచే బెంగాల్‌లో పెద్ద ఎత్తున పూజలు జరిగినట్లు చారిత్రక రికార్డులు
- మిథిలలోనూ ప్రాచీన కాలం నుంచి శక్తి ఆరాధన, విగ్రహ పూజల సంప్రదాయం
- ఆధునిక రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు ముందే ఈ సంస్కృతి ఉందని స్పష్టం చేస్తున్న చరిత్ర
దుర్గా పూజ అనగానే అందరికీ పశ్చిమ బెంగాల్ గుర్తుకువస్తుంది. కానీ, ఈ ఉత్సవాల మూలాలు బెంగాల్‌లో కాదని, ప్రస్తుత బీహార్‌లోని మిథిలా ప్రాంతంలో ఉన్నాయంటూ సోషల్ మీడియాలో ఓ వాదన విస్తృతంగా ప్రచారమవుతోంది. ఈ క్లెయిమ్‌తో ఆన్‌లైన్‌లో పెద్ద చర్చే జరుగుతోంది. అయితే, చారిత్రక ఆధారాలను పరిశీలిస్తే ఈ ఉత్సవాల చరిత్ర మరింత సంక్లిష్టమైనదని, రెండు ప్రాంతాలతో ముడిపడి ఉందని స్పష్టమవుతోంది.
రెండు ప్రాంతాల్లోనూ ప్రాచీన మూలాలు
తూర్పు భారతదేశంలో దుర్గాదేవి ఆరాధన చాలా పురాతనమైనది. బెంగాల్, మిథిలా ప్రాంతాల్లో శతాబ్దాలుగా శక్తి ఆరాధన కొనసాగుతోంది. ప్రస్తుతం మనం చూస్తున్న భారీ బహిరంగ ఉత్సవాలు, శరదృతువులో జరిగే పండుగ వాతావరణం కొన్ని శతాబ్దాలుగా రెండు ప్రాంతాల సంప్రదాయాల కలయికతో అభివృద్ధి చెందాయి.
చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం 1580లలో ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లోని తాహిర్‌పూర్‌కు చెందిన రాజా కాన్స్ నారాయణ్ మొదటిసారిగా పెద్ద ఎత్తున దుర్గా పూజను నిర్వహించినట్లు కొన్ని కథనాలు చెబుతున్నాయి.
అదేవిధంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని సబర్ణా రాయ్ చౌదరి కుటుంబం 17వ శతాబ్దం నుంచే దుర్గా పూజను నిర్వహిస్తున్నట్లు స్పష్టమైన రికార్డులున్నాయి. రఘునందన వంటి మధ్యయుగ బెంగాలీ పండితులు రాసిన గ్రంథాలలో కూడా శరన్నవరాత్రులలో దుర్గా పూజ ఆచారాల గురించి ప్రస్తావన ఉంది.
మిథిలలోనూ శక్తి ఆరాధన
మరోవైపు బీహార్‌లోని మిథిలా ప్రాంతంలోనూ శక్తి ఆరాధన సంప్రదాయాలకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. బనైలీ వంటి కుటుంబాలు 1750ల నుంచే మట్టి విగ్రహాలను పూజించినట్లు ఆధారాలున్నాయి. స్థానిక కళలు, పెయింటింగ్స్‌లో కూడా అమ్మవారి ఆరాధన ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది.
పురావస్తు తవ్వకాల్లో బయటపడిన మహిషాసురమర్దిని శిల్పాలు వంటివి ఆధునిక రాష్ట్రాల సరిహద్దులకు అతీతంగా అమ్మవారి ఆరాధన ఎంత ప్రాచీనమైనదో తెలియజేస్తున్నాయి.
నిజానికి 1912లో ప్రత్యేక ప్రావిన్స్‌గా విడిపోయే వరకు బీహార్ పెద్ద బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగానే ఉండేది. వలస పాలనలో ఏర్పడిన ఈ పరిపాలనా మార్పులు, అంతకు కొన్ని శతాబ్దాల ముందే ప్రారంభమైన సాంస్కృతిక ఉత్సవాల మూలాలను నిర్ధారించలేవు.
యునెస్కో గుర్తింపు దేనికి?
2021లో యునెస్కో కోల్‌కతాలోని దుర్గా పూజకు గుర్తింపు ఇచ్చింది. ఇది కోల్‌కతా నగరంలో సజీవంగా ఉన్న సంప్రదాయాలను గౌరవిస్తూ ఇచ్చిందే తప్ప, దుర్గా పూజ మూలాలు బెంగాల్‌లోనే ఉన్నాయని ప్రకటించడం కాదు.
ముగింపుగా చెప్పాలంటే.. దుర్గా పూజ ఫలానా ఒక్క ప్రాంతంలోనే పుట్టిందని చెప్పడానికి కచ్చితమైన ఆధారాలు లేవు. బెంగాల్, బీహార్ రెండు ప్రాంతాలకూ ఈ ఉత్సవాలతో లోతైన చారిత్రక సంబంధాలున్నాయి. ఇది ఒక ఉమ్మడి సాంస్కృతిక వారసత్వంగా అభివృద్ధి చెందింది.
కాబట్టి, దుర్గా పూజ ఒక ప్రాంతానికే పరిమితం కాదని, తూర్పు భారతదేశమంతటా వేళ్లూనుకున్న ఒక మహోన్నత సంప్రదాయమని చరిత్రకారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
రెండు ప్రాంతాల్లోనూ ప్రాచీన మూలాలు
తూర్పు భారతదేశంలో దుర్గాదేవి ఆరాధన చాలా పురాతనమైనది. బెంగాల్, మిథిలా ప్రాంతాల్లో శతాబ్దాలుగా శక్తి ఆరాధన కొనసాగుతోంది. ప్రస్తుతం మనం చూస్తున్న భారీ బహిరంగ ఉత్సవాలు, శరదృతువులో జరిగే పండుగ వాతావరణం కొన్ని శతాబ్దాలుగా రెండు ప్రాంతాల సంప్రదాయాల కలయికతో అభివృద్ధి చెందాయి.
చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం 1580లలో ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లోని తాహిర్‌పూర్‌కు చెందిన రాజా కాన్స్ నారాయణ్ మొదటిసారిగా పెద్ద ఎత్తున దుర్గా పూజను నిర్వహించినట్లు కొన్ని కథనాలు చెబుతున్నాయి.
అదేవిధంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని సబర్ణా రాయ్ చౌదరి కుటుంబం 17వ శతాబ్దం నుంచే దుర్గా పూజను నిర్వహిస్తున్నట్లు స్పష్టమైన రికార్డులున్నాయి. రఘునందన వంటి మధ్యయుగ బెంగాలీ పండితులు రాసిన గ్రంథాలలో కూడా శరన్నవరాత్రులలో దుర్గా పూజ ఆచారాల గురించి ప్రస్తావన ఉంది.
మిథిలలోనూ శక్తి ఆరాధన
మరోవైపు బీహార్‌లోని మిథిలా ప్రాంతంలోనూ శక్తి ఆరాధన సంప్రదాయాలకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. బనైలీ వంటి కుటుంబాలు 1750ల నుంచే మట్టి విగ్రహాలను పూజించినట్లు ఆధారాలున్నాయి. స్థానిక కళలు, పెయింటింగ్స్‌లో కూడా అమ్మవారి ఆరాధన ప్రస్తావన కనిపిస్తుంది.
పురావస్తు తవ్వకాల్లో బయటపడిన మహిషాసురమర్దిని శిల్పాలు వంటివి ఆధునిక రాష్ట్రాల సరిహద్దులకు అతీతంగా అమ్మవారి ఆరాధన ఎంత ప్రాచీనమైనదో తెలియజేస్తున్నాయి.
నిజానికి 1912లో ప్రత్యేక ప్రావిన్స్‌గా విడిపోయే వరకు బీహార్ పెద్ద బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీలో భాగంగానే ఉండేది. వలస పాలనలో ఏర్పడిన ఈ పరిపాలనా మార్పులు, అంతకు కొన్ని శతాబ్దాల ముందే ప్రారంభమైన సాంస్కృతిక ఉత్సవాల మూలాలను నిర్ధారించలేవు.
యునెస్కో గుర్తింపు దేనికి?
2021లో యునెస్కో కోల్‌కతాలోని దుర్గా పూజకు గుర్తింపు ఇచ్చింది. ఇది కోల్‌కతా నగరంలో సజీవంగా ఉన్న సంప్రదాయాలను గౌరవిస్తూ ఇచ్చిందే తప్ప, దుర్గా పూజ మూలాలు బెంగాల్‌లోనే ఉన్నాయని ప్రకటించడం కాదు.
ముగింపుగా చెప్పాలంటే.. దుర్గా పూజ ఫలానా ఒక్క ప్రాంతంలోనే పుట్టిందని చెప్పడానికి కచ్చితమైన ఆధారాలు లేవు. బెంగాల్, బీహార్ రెండు ప్రాంతాలకూ ఈ ఉత్సవాలతో లోతైన చారిత్రక సంబంధాలున్నాయి. ఇది ఒక ఉమ్మడి సాంస్కృతిక వారసత్వంగా అభివృద్ధి చెందింది.
కాబట్టి, దుర్గా పూజ ఒక ప్రాంతానికే పరిమితం కాదని, తూర్పు భారతదేశమంతటా వేళ్లూనుకున్న ఒక మహోన్నత సంప్రదాయమని చరిత్రకారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
