భారత్ 1991లో బ్రిటన్ కు 47 టన్నుల బంగారం పంపింది... ఎందుకో తెలుసా?

"ఆర్బీఐ మళ్లీ రహస్యంగా బంగారాన్ని అమ్మేసింది. 21,000 కిలోల బంగారం కోడ్ డెస్టినేషన్‌కు తరలింపు." - 1991 జులై 8న ఓ ప్రముఖ ఆంగ్ల దినపత్రిక మొదటి పేజీలో వచ్చిన హెడ్‌లైన్ ఇది. ఆ రోజున, భారత ప్రభుత్వం దేశంలోని బంగారం నిల్వలను రహస్యంగా విదేశాలకు తరలిస్తోందన్న నిజం ప్రపంచానికి తెలిసింది. ఈ వార్తకు కొన్ని రోజుల ముందే, జులై 4న తొలి కన్‌సైన్‌మెంట్ దేశం విడిచి వెళ్లిపోయింది. ఈ వార్త బయటకు వచ్చాక మరో రెండు విడతల్లో బంగారం తరలింపు జరిగింది. చెల్లింపుల సంక్షోభం (balance-of-payments crisis) ఎదుర్కొంటున్న సమయంలో 1991 వేసవిలో రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా సుమారు 47 టన్నుల (47,000 కిలోలు) బంగారాన్ని విదేశీ బ్యాంకులకు తాకట్టు పెట్టింది.

1991 నాటి సంక్షోభం ఎందుకు వచ్చింది?
1991 నాటికి భారత్ ఆర్థికంగా కుదేలైంది. రాజకీయ అస్థిరత, పెరిగిపోతున్న అప్పులు, గల్ఫ్ యుద్ధం కారణంగా పెరిగిన చమురు ధరలు దేశాన్ని కోలుకోలేని దెబ్బతీశాయి. విదేశాల నుంచి మన వాళ్లు పంపే డబ్బు (remittances) కూడా ఆగిపోయింది. ఆ సమయంలో భారతదేశం దగ్గర కేవలం వారం రోజుల దిగుమతులకు సరిపడా విదేశీ మారక ద్రవ్య నిల్వలు (forex reserves) మాత్రమే ఉన్నాయి. దీంతో అంతర్జాతీయ సంస్థలు భారత్ క్రెడిట్ రేటింగ్‌ను తగ్గించాయి. విదేశీ అప్పులు పుట్టని దయనీయ స్థితిలో దేశం దివాలా తీయకుండా కాపాడేందుకు అప్పటి ప్రధాని చంద్రశేఖర్ నేతృత్వంలోని ఆపద్ధర్మ ప్రభుత్వం ఈ కఠిన నిర్ణయానికి ఆమోదం తెలిపింది.

రహస్య ఆపరేషన్.. విదేశాలకు బంగారం తరలింపు
ఈ నిర్ణయం అమలు చేసే బాధ్యతను ఆర్బీఐ తీసుకుంది. అప్పటి గవర్నర్ ఎస్. వెంకటరమణన్ నేతృత్వంలో ఈ ఆపరేషన్ అత్యంత రహస్యంగా జరిగింది. ముంబైలోని ఆర్బీఐ వాల్ట్‌ల నుంచి సాయుధ కాన్వాయ్‌ల రక్షణతో బంగారాన్ని శాంతాక్రూజ్ విమానాశ్రయానికి తరలించారు. అక్కడి నుంచి నాలుగు విడతల్లో మొత్తం 46.91 టన్నుల బంగారాన్ని ప్రధానంగా బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్‌కు తరలించారు. ఈ తాకట్టు ద్వారా భారత్‌కు సుమారు 405 మిలియన్ డాలర్ల అప్పు లభించింది. ఈ రహస్య ఆపరేషన్‌ను 'ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్' విలేకరి శంకర్ అయ్యర్ బయటపెట్టడంతో దేశవ్యాప్తంగా ఇది పెను సంచలనం సృష్టించింది. చాలామంది దీనిని జాతీయ అవమానంగా భావించారు.

సంక్షోభం నుంచి సంస్కరణల వైపు
బంగారం తాకట్టు నిర్ణయం తీసుకున్నది చంద్రశేఖర్ ప్రభుత్వం కాగా, అది అమలయ్యే నాటికి పీవీ నరసింహారావు నేతృత్వంలో కొత్త ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చింది. ఈ సంక్షోభమే చరిత్రాత్మక ఆర్థిక సంస్కరణలకు పునాది వేసింది. పీవీ నరసింహారావు, అప్పటి ఆర్థిక మంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ నేతృత్వంలో ప్రవేశపెట్టిన సరళీకృత ఆర్థిక విధానాలు దేశ రూపురేఖలనే మార్చేశాయి. తాకట్టు పెట్టిన బంగారాన్ని 1991 నవంబర్ నాటికే భారత్ తిరిగి విడిపించుకుంది.

ఒకప్పటి అప్పు.. నేటి వైభవం
ఒకప్పుడు బంగారం తాకట్టు పెట్టిన భారత్, ఇప్పుడు ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బంగారం నిల్వలున్న దేశాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. 2026 మార్చి నాటికి ఆర్బీఐ వద్ద 880.5 టన్నుల బంగారం ఉంది, దీని విలువ 115 బిలియన్ డాలర్లకు పైమాటే. కీలక విషయం ఏమిటంటే, ఇందులో 77 శాతం బంగారం ఇప్పుడు దేశీయంగానే నిల్వ ఉంది. గత కొన్నేళ్లలో 100 టన్నులకు పైగా బంగారాన్ని విదేశాల నుంచి దేశానికి ఆర్బీఐ తిరిగి తీసుకువచ్చింది.

ప్రస్తుతం పశ్చిమాసియాలో యుద్ధ వాతావరణం కారణంగా చమురు ధరలు పెరిగి, దిగుమతుల బిల్లు భారం అవుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో, అనవసరమైన బంగారం కొనుగోళ్లు తగ్గించాలని ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ప్రజలకు విజ్ఞప్తి చేశారు. 1991 నాటి సంక్షోభం దేశానికి ఒక గుణపాఠం నేర్పింది. ఆనాటి అవమానకరమైన సంఘటన, నేడు భారత్ ఆర్థికంగా ఎంత పటిష్టంగా మారిందో చెప్పడానికి ఒక కొలమానంగా నిలిచింది.