ఐదుసార్లు నామినేషన్.. అయినా గాంధీజీకి నోబెల్ శాంతి బహుమతి ఎందుకు రాలేదు?
- ఐదుసార్లు నోబెల్ శాంతి బహుమతికి గాంధీజీ నామినేట్
- జాతీయవాదిగా చూడటంతో తొలినాళ్లలో తిరస్కరణ
- దేశ విభజన హింస కారణంగా 1947లోనూ దక్కని పురస్కారం
- మరణానంతరం అవార్డు ఇవ్వలేమని 1948లో కమిటీ నిర్ణయం
- తమ నిర్ణయంపై నోబెల్ కమిటీ తర్వాత పశ్చాత్తాపం
అహింసా మార్గంలో ప్రపంచానికి స్ఫూర్తినిచ్చిన మహనీయుడు మహాత్మా గాంధీ. శాంతికి ప్రతీకగా నిలిచిన ఆయన పేరు నోబెల్ శాంతి బహుమతికి ఏకంగా ఐదుసార్లు నామినేట్ అయింది. కానీ, ఒక్కసారి కూడా ఆ అత్యున్నత పురస్కారం ఆయనకు దక్కలేదు. 1937, 1938, 1939, 1947, 1948 సంవత్సరాల్లో ఆయన పేరు పలుమార్లు షార్ట్‌లిస్ట్ వరకు వెళ్లినా, చివరికి తిరస్కరణకు గురైంది. దీని వెనుక అనేక కారణాలు ఉన్నాయి.
తొలి నామినేషన్లు.. కమిటీ సందేహాలు
గాంధీజీ పేరును 1937లో తొలిసారిగా నార్వే పార్లమెంటు సభ్యుడు ఓలే కోల్బ్జోర్న్‌సెన్ నోబెల్ శాంతి బహుమతికి నామినేట్ చేశారు. ఆ సమయంలో కమిటీ సలహాదారు జాకబ్ వార్మ్-ముల్లర్, గాంధీ గొప్పతనాన్ని అంగీకరిస్తూనే కొన్ని సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు. గాంధీ విధానాల్లో ఆకస్మిక మార్పులు వస్తున్నాయని, ఆయన ఒకేసారి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా, అదే సమయంలో జాతీయవాదిగా కనిపిస్తున్నారని నివేదిక ఇచ్చారు. దీంతో ఆ ఏడాది బహుమతి లార్డ్ సెసిల్ ఆఫ్ చెల్‌వుడ్‌కు దక్కింది. ఇదే తరహా కారణాలతో 1938, 1939 నామినేషన్లు కూడా ముందుకు సాగలేదు.
దేశ విభజన ప్రభావం
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన 1947లో గాంధీజీ పేరు మరోసారి షార్ట్‌లిస్ట్‌కు చేరింది. ఈసారి కమిటీ ఆయన అహింసా సిద్ధాంతాలపై సానుకూలంగా స్పందించింది. అయితే, దేశ విభజన సమయంలో చెలరేగిన హింస, భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య ఉద్రిక్త పరిస్థితులు కమిటీ నిర్ణయాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. గాంధీజీ ఒక పక్షానికే ఎక్కువగా కట్టుబడి ఉన్నారనే భావన కొందరు సభ్యుల్లో వ్యక్తమైంది. అదే సమయంలో ఆయన ప్రార్థనా సమావేశంలో చేసిన ఒక వ్యాఖ్యపై అసంపూర్ణ వార్తా కథనం కూడా సందేహాలకు తావిచ్చింది. దీంతో ఆ ఏడాది పురస్కారాన్ని క్వేకర్స్ సంస్థకు ప్రకటించారు.
మరణానంతరం నామినేషన్.. కమిటీ సందిగ్ధత
1948 జనవరి 30న గాంధీజీ హత్యకు గురయ్యారు. నోబెల్ నామినేషన్ల గడువుకు కేవలం రెండు రోజుల ముందు ఈ ఘోరం జరిగింది. ఆ ఏడాది ఆయన పేరు మీద ఆరు నామినేషన్లు రాగా, కమిటీ మరోసారి ఆయన పేరును షార్ట్‌లిస్ట్ చేసింది. మరణానంతరం పురస్కారం ఇవ్వాలా? వద్దా? అని కమిటీ తీవ్రంగా చర్చించింది. అయితే, ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ ఉద్దేశాలకు ఇది విరుద్ధమని భావించి, మరణానంతర పురస్కారాన్ని నిరాకరించింది. విశేషమేమిటంటే, ఆ ఏడాది 'అర్హులైన సజీవ అభ్యర్థి ఎవరూ లేరు' అని ప్రకటిస్తూ నోబెల్ శాంతి బహుమతిని ఎవరికీ ఇవ్వలేదు. ఇది పరోక్షంగా ఆ పురస్కారం గాంధీకే దక్కాల్సిందనే విషయాన్ని తెలియజేసింది.
తర్వాతి కాలంలో నోబెల్ కమిటీ సభ్యులు ఈ చారిత్రక తప్పిదాన్ని బహిరంగంగా అంగీకరించారు. 1989లో దలైలామాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి ప్రకటించినప్పుడు, కమిటీ ఛైర్మన్ మాట్లాడుతూ.. "ఈ పురస్కారం కొంతవరకు మహాత్మా గాంధీ స్మృతికి నివాళి" అని వ్యాఖ్యానించారు. ఇది గాంధీ విషయంలో జరిగిన పొరపాటుకు పశ్చాత్తాపంగా చరిత్రలో నిలిచిపోయింది.
తొలి నామినేషన్లు.. కమిటీ సందేహాలు
గాంధీజీ పేరును 1937లో తొలిసారిగా నార్వే పార్లమెంటు సభ్యుడు ఓలే కోల్బ్జోర్న్‌సెన్ నోబెల్ శాంతి బహుమతికి నామినేట్ చేశారు. ఆ సమయంలో కమిటీ సలహాదారు జాకబ్ వార్మ్-ముల్లర్, గాంధీ గొప్పతనాన్ని అంగీకరిస్తూనే కొన్ని సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు. గాంధీ విధానాల్లో ఆకస్మిక మార్పులు వస్తున్నాయని, ఆయన ఒకేసారి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడిగా, అదే సమయంలో జాతీయవాదిగా కనిపిస్తున్నారని నివేదిక ఇచ్చారు. దీంతో ఆ ఏడాది బహుమతి లార్డ్ సెసిల్ ఆఫ్ చెల్‌వుడ్‌కు దక్కింది. ఇదే తరహా కారణాలతో 1938, 1939 నామినేషన్లు కూడా ముందుకు సాగలేదు.
దేశ విభజన ప్రభావం
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన 1947లో గాంధీజీ పేరు మరోసారి షార్ట్‌లిస్ట్‌కు చేరింది. ఈసారి కమిటీ ఆయన అహింసా సిద్ధాంతాలపై సానుకూలంగా స్పందించింది. అయితే, దేశ విభజన సమయంలో చెలరేగిన హింస, భారత్-పాకిస్థాన్ మధ్య ఉద్రిక్త పరిస్థితులు కమిటీ నిర్ణయాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. గాంధీజీ ఒక పక్షానికే ఎక్కువగా కట్టుబడి ఉన్నారనే భావన కొందరు సభ్యుల్లో వ్యక్తమైంది. అదే సమయంలో ఆయన ప్రార్థనా సమావేశంలో చేసిన ఒక వ్యాఖ్యపై అసంపూర్ణ వార్తా కథనం కూడా సందేహాలకు తావిచ్చింది. దీంతో ఆ ఏడాది పురస్కారాన్ని క్వేకర్స్ సంస్థకు ప్రకటించారు.
మరణానంతరం నామినేషన్.. కమిటీ సందిగ్ధత
1948 జనవరి 30న గాంధీజీ హత్యకు గురయ్యారు. నోబెల్ నామినేషన్ల గడువుకు కేవలం రెండు రోజుల ముందు ఈ ఘోరం జరిగింది. ఆ ఏడాది ఆయన పేరు మీద ఆరు నామినేషన్లు రాగా, కమిటీ మరోసారి ఆయన పేరును షార్ట్‌లిస్ట్ చేసింది. మరణానంతరం పురస్కారం ఇవ్వాలా? వద్దా? అని కమిటీ తీవ్రంగా చర్చించింది. అయితే, ఆల్ఫ్రెడ్ నోబెల్ ఉద్దేశాలకు ఇది విరుద్ధమని భావించి, మరణానంతర పురస్కారాన్ని నిరాకరించింది. విశేషమేమిటంటే, ఆ ఏడాది 'అర్హులైన సజీవ అభ్యర్థి ఎవరూ లేరు' అని ప్రకటిస్తూ నోబెల్ శాంతి బహుమతిని ఎవరికీ ఇవ్వలేదు. ఇది పరోక్షంగా ఆ పురస్కారం గాంధీకే దక్కాల్సిందనే విషయాన్ని తెలియజేసింది.
తర్వాతి కాలంలో నోబెల్ కమిటీ సభ్యులు ఈ చారిత్రక తప్పిదాన్ని బహిరంగంగా అంగీకరించారు. 1989లో దలైలామాకు నోబెల్ శాంతి బహుమతి ప్రకటించినప్పుడు, కమిటీ ఛైర్మన్ మాట్లాడుతూ.. "ఈ పురస్కారం కొంతవరకు మహాత్మా గాంధీ స్మృతికి నివాళి" అని వ్యాఖ్యానించారు. ఇది గాంధీ విషయంలో జరిగిన పొరపాటుకు పశ్చాత్తాపంగా చరిత్రలో నిలిచిపోయింది.
