ప్రపంచ పటంలో సారనాథ్.. బుద్ధుడి తొలి బోధనల క్షేత్రానికి యునెస్కో వారసత్వ హోదా
- ఉత్తరప్రదేశ్లోని సారనాథ్కు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదా
- భారత్లో ఈ గుర్తింపు పొందిన 45వ ప్రదేశంగా సారనాథ్ రికార్డు
- గౌతమ బుద్ధుడు తన తొలి ధర్మోపదేశం చేసింది ఇక్కడే
- భారత జాతీయ చిహ్నమైన సింహ తలాటం సారనాథ్లోని అశోక స్తంభానిదే
- ధమ్మేఖ స్థూపం, చౌఖండి స్థూపం ఇక్కడి ప్రధాన చారిత్రక నిర్మాణాలు
వారణాసికి సమీపంలో, ప్రశాంత వాతావరణంలో కనిపించే సారనాథ్ చారిత్రక ప్రాధాన్యతను ప్రపంచం మరోసారి గుర్తించింది. గౌతమ బుద్ధుడు తన తొలి ధర్మోపదేశం చేసిన ఈ పవిత్ర బౌద్ధ క్షేత్రానికి ప్రతిష్ఠాత్మక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదా లభించింది. దీంతో యునెస్కో జాబితాలో చేరిన 45వ భారతీయ ప్రదేశంగా సారనాథ్ నిలిచింది. వందల ఏళ్ల నాటి స్థూపాలు, జింకల వనంతో నిశ్శబ్దంగా కనిపించే ఈ ప్రాంతం, ఒకప్పుడు ప్రపంచ గతిని మార్చిన చారిత్రక ఘట్టానికి వేదికైంది.
రాజభోగాల నుంచి జ్ఞానాన్వేషణ వరకు
సారనాథ్ ప్రాముఖ్యతను అర్థం చేసుకోవాలంటే, చరిత్రలోకి వెళ్లాల్సిందే. నేటి నేపాల్లోని లుంబినిలో రాజకుటుంబంలో జన్మించిన సిద్ధార్థ గౌతముడు, అన్ని సౌకర్యాల మధ్య పెరిగాడు. అయితే, ఒకసారి నగరం బయటకు వెళ్లినప్పుడు వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం, మరణం, చివరగా ఒక సన్యాసిని చూశాడు. ఈ నాలుగు దృశ్యాలు ఆయనను తీవ్రంగా కలచివేశాయి. మానవ జీవితంలోని దుఃఖానికి కారణం తెలుసుకోవాలనే తపనతో తన రాజభోగాలను, కుటుంబాన్ని విడిచిపెట్టి సత్యాన్వేషణకు బయలుదేరాడు.
కొన్నేళ్లపాటు కఠోరమైన తపస్సు చేసి, శరీరాన్ని శుష్కింపజేసుకున్నా ఆయనకు సమాధానం దొరకలేదు. ఆ తర్వాత అతివాద మార్గాలను విడిచిపెట్టి, బోధ్ గయలోని ఒక బోధి వృక్షం కింద మధ్యేమార్గంలో ధ్యానం చేసి జ్ఞానోదయం పొందాడు. అప్పటి నుంచి ఆయన గౌతమ బుద్ధుడిగా మారాడు.
ధర్మచక్ర పరివర్తనం జరిగింది ఇక్కడే
జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత తాను తెలుసుకున్న సత్యాన్ని ప్రపంచానికి చెప్పాలా? వద్దా? అని బుద్ధుడు చాలా వారాల పాటు మౌనంగా ఆలోచించాడు. చివరకు కరుణతో తన జ్ఞానాన్ని పంచాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తన తొలి ధర్మోపదేశం కోసం ఒకప్పటి కాశీ నగరానికి దగ్గరలో ఉన్న ప్రశాంతమైన జింకల వనాన్ని (మృగదావం) ఎంచుకున్నాడు. అదే నేటి సారనాథ్.
ఇక్కడే ఒకప్పుడు తనతో కలిసి తపస్సు చేసిన ఐదుగురు సహచరులను కలిసి, వారికి తన తొలి ఉపదేశం చేశాడు. దీనినే 'ధర్మచక్ర పరివర్తన సూత్రం' అంటారు. ఇందులో భాగంగా బౌద్ధ ధర్మానికి మూలస్తంభాలైన నాలుగు ఆర్య సత్యాలు, అష్టాంగ మార్గాన్ని ఆయన ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు. ఈ సంఘటన నుంచే బౌద్ధ సంఘం ప్రారంభమైంది. ఇక్కడి నుంచే బౌద్ధం శ్రీలంక, ఆగ్నేయాసియా, చైనా, జపాన్ దేశాలకు విస్తరించింది.
నేటి సారనాథ్.. చారిత్రక సంపద
ప్రస్తుతం వారణాసికి సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సారనాథ్లో చరిత్ర సజీవంగా కనిపిస్తుంది. బుద్ధుడు జ్ఞానోదయం తర్వాత తన తొలి వర్షాకాలాన్ని గడిపిన ప్రదేశంగా భావించే మూలగంధకుటి విహార శిథిలాలను ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఆయన తొలి ఉపదేశం చేసిన చోట నిర్మించినట్లుగా భావించే భారీ ధమ్మేఖ స్థూపం సందర్శకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటుంది. తన ఐదుగురు సహచరులను కలిసిన ప్రదేశంలో చౌఖండి స్థూపం నిర్మించారు.
ఇక్కడి అత్యంత ముఖ్యమైన కట్టడాలలో అశోక చక్రవర్తి క్రీ.పూ. 273-232 మధ్యకాలంలో నిర్మించిన ఇసుకరాయి స్తంభం ఒకటి. దీనిపై ఉన్న నాలుగు సింహాల తలాటం (లయన్ క్యాపిటల్) నేడు మన భారత జాతీయ చిహ్నంగా మారింది. మన కరెన్సీ నోట్లు, పాస్పోర్ట్లపై కనిపించే ఈ చిహ్నానికి సారనాథ్ పుట్టినిల్లు కావడం విశేషం. యునెస్కో గుర్తింపుతో ఈ చారిత్రక క్షేత్రానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరింత ప్రాధాన్యత పెరిగింది.
రాజభోగాల నుంచి జ్ఞానాన్వేషణ వరకు
సారనాథ్ ప్రాముఖ్యతను అర్థం చేసుకోవాలంటే, చరిత్రలోకి వెళ్లాల్సిందే. నేటి నేపాల్లోని లుంబినిలో రాజకుటుంబంలో జన్మించిన సిద్ధార్థ గౌతముడు, అన్ని సౌకర్యాల మధ్య పెరిగాడు. అయితే, ఒకసారి నగరం బయటకు వెళ్లినప్పుడు వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం, మరణం, చివరగా ఒక సన్యాసిని చూశాడు. ఈ నాలుగు దృశ్యాలు ఆయనను తీవ్రంగా కలచివేశాయి. మానవ జీవితంలోని దుఃఖానికి కారణం తెలుసుకోవాలనే తపనతో తన రాజభోగాలను, కుటుంబాన్ని విడిచిపెట్టి సత్యాన్వేషణకు బయలుదేరాడు.
కొన్నేళ్లపాటు కఠోరమైన తపస్సు చేసి, శరీరాన్ని శుష్కింపజేసుకున్నా ఆయనకు సమాధానం దొరకలేదు. ఆ తర్వాత అతివాద మార్గాలను విడిచిపెట్టి, బోధ్ గయలోని ఒక బోధి వృక్షం కింద మధ్యేమార్గంలో ధ్యానం చేసి జ్ఞానోదయం పొందాడు. అప్పటి నుంచి ఆయన గౌతమ బుద్ధుడిగా మారాడు.
ధర్మచక్ర పరివర్తనం జరిగింది ఇక్కడే
జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత తాను తెలుసుకున్న సత్యాన్ని ప్రపంచానికి చెప్పాలా? వద్దా? అని బుద్ధుడు చాలా వారాల పాటు మౌనంగా ఆలోచించాడు. చివరకు కరుణతో తన జ్ఞానాన్ని పంచాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తన తొలి ధర్మోపదేశం కోసం ఒకప్పటి కాశీ నగరానికి దగ్గరలో ఉన్న ప్రశాంతమైన జింకల వనాన్ని (మృగదావం) ఎంచుకున్నాడు. అదే నేటి సారనాథ్.
ఇక్కడే ఒకప్పుడు తనతో కలిసి తపస్సు చేసిన ఐదుగురు సహచరులను కలిసి, వారికి తన తొలి ఉపదేశం చేశాడు. దీనినే 'ధర్మచక్ర పరివర్తన సూత్రం' అంటారు. ఇందులో భాగంగా బౌద్ధ ధర్మానికి మూలస్తంభాలైన నాలుగు ఆర్య సత్యాలు, అష్టాంగ మార్గాన్ని ఆయన ప్రపంచానికి పరిచయం చేశారు. ఈ సంఘటన నుంచే బౌద్ధ సంఘం ప్రారంభమైంది. ఇక్కడి నుంచే బౌద్ధం శ్రీలంక, ఆగ్నేయాసియా, చైనా, జపాన్ దేశాలకు విస్తరించింది.
నేటి సారనాథ్.. చారిత్రక సంపద
ప్రస్తుతం వారణాసికి సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సారనాథ్లో చరిత్ర సజీవంగా కనిపిస్తుంది. బుద్ధుడు జ్ఞానోదయం తర్వాత తన తొలి వర్షాకాలాన్ని గడిపిన ప్రదేశంగా భావించే మూలగంధకుటి విహార శిథిలాలను ఇక్కడ చూడవచ్చు. ఆయన తొలి ఉపదేశం చేసిన చోట నిర్మించినట్లుగా భావించే భారీ ధమ్మేఖ స్థూపం సందర్శకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటుంది. తన ఐదుగురు సహచరులను కలిసిన ప్రదేశంలో చౌఖండి స్థూపం నిర్మించారు.
ఇక్కడి అత్యంత ముఖ్యమైన కట్టడాలలో అశోక చక్రవర్తి క్రీ.పూ. 273-232 మధ్యకాలంలో నిర్మించిన ఇసుకరాయి స్తంభం ఒకటి. దీనిపై ఉన్న నాలుగు సింహాల తలాటం (లయన్ క్యాపిటల్) నేడు మన భారత జాతీయ చిహ్నంగా మారింది. మన కరెన్సీ నోట్లు, పాస్పోర్ట్లపై కనిపించే ఈ చిహ్నానికి సారనాథ్ పుట్టినిల్లు కావడం విశేషం. యునెస్కో గుర్తింపుతో ఈ చారిత్రక క్షేత్రానికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా మరింత ప్రాధాన్యత పెరిగింది.
