- జింద్-సోనిపట్ మార్గంలో భారత్ తొలి హైడ్రోజన్ రైలు విజయవంతమైన పరీక్షలు
- పరీక్షల్లో గంటకు 120 కిలోమీటర్ల గరిష్ఠ వేగాన్ని అందుకున్న రైలు
- సున్నా కర్బన ఉద్గారాలతో పర్యావరణ హితంగా ప్రయాణం
- హైదరాబాద్‌కు చెందిన మేధా సర్వో డ్రైవ్స్ ఆధ్వర్యంలో రైలు ఆధునికీకరణ
- ఒక్కసారి ఇంధనం నింపితే సుమారు 250 కిలోమీటర్ల ప్రయాణ సామర్థ్యం
భారత రైల్వే చరిత్రలో ఒక నూతన అధ్యాయం మొదలైంది. దేశంలోనే తొలిసారిగా రూపొందించిన గ్రీన్ హైడ్రోజన్ రైలు పరీక్షల దశను విజయవంతంగా పూర్తి చేసుకుంటోంది. పర్యావరణ హితమైన రవాణా వ్యవస్థను నిర్మించాలనే లక్ష్యంలో భాగంగా భారత రైల్వే చేపట్టిన ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టు తుది దశకు చేరుకుంటోంది.
శనివారం నాడు ఈ రైలును ఢిల్లీ-జింద్ మార్గంలోని జింద్-సోనిపట్ సెక్షన్‌లో పరీక్షించారు. ఈ ట్రయల్స్‌లో రైలు గంటకు 120 కిలోమీటర్ల గరిష్ఠ వేగాన్ని అందుకోవడం విశేషం. అయితే, ప్రయాణికులతో సేవలందించే సమయంలో దీని వేగాన్ని గంటకు 75 కిలోమీటర్లకు పరిమితం చేయనున్నారు. ఇంజనీర్లు ఈ సందర్భంగా అత్యవసర బ్రేకింగ్, పట్టాలపై స్థిరత్వం, రైలు పనితీరును క్షుణ్ణంగా విశ్లేషించారు.
హైడ్రోజన్ రైలు ప్రత్యేకతలు
ఈ రైలు తయారీలో అత్యాధునిక సాంకేతికతను ఉపయోగించారు. పాత డీజిల్ ఎలక్ట్రిక్ మల్టిపుల్ యూనిట్ (DEMU) రైలును హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ పవర్ రైలుగా మార్చారు. హైదరాబాద్‌కు చెందిన మేధా సర్వో డ్రైవ్స్ సంస్థ, కెనడాకు చెందిన బ్యాలార్డ్ పవర్ సిస్టమ్స్ భాగస్వామ్యంతో దీన్ని ఆధునికీకరించింది.
10 కోచ్‌లు గల ఈ రైలులో రెండు పవర్ కార్లు ఉన్నాయి. ఒక్కోటి 1200 కిలోవాట్ల సామర్థ్యంతో, మొత్తం 2400 కిలోవాట్ల శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. బ్రాడ్ గేజ్‌పై నడిచే ప్రపంచంలోనే అత్యంత పొడవైన, అత్యంత శక్తివంతమైన హైడ్రోజన్ రైలు ఇదేనని నిపుణులు చెబుతున్నారు. రైలుకు రెండు చివర్లలో హైడ్రోజన్ నింపే కంపార్ట్‌మెంట్లు, అదనపు శక్తి కోసం బ్యాటరీలు ఉన్నాయి. బ్రేకులు వేసినప్పుడు ఉత్పత్తి అయ్యే శక్తిని తిరిగి వినియోగించుకునే రీజనరేటివ్ బ్రేకింగ్ వ్యవస్థ కూడా ఇందులో ఉంది.
ఎలా పనిచేస్తుంది?
ఈ రైలు సున్నా కర్బన ఉద్గారాలతో నడుస్తుంది. రైలులోని ఫ్యూయల్ సెల్స్, అందులో నింపిన హైడ్రోజన్‌ను గాలిలోని ఆక్సిజన్‌తో కలపడం ద్వారా విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ ప్రక్రియలో కేవలం నీటి ఆవిరి, వేడి మాత్రమే వెలువడతాయి. కాలుష్య కారకాలు ఉండవు. ఈ విద్యుత్‌తో ట్రాక్షన్ మోటార్లు పనిచేసి రైలు ముందుకు కదులుతుంది. ఒక్కసారి హైడ్రోజన్ ఇంధనం నింపితే ఈ రైలు సుమారు 250 కిలోమీటర్ల వరకు ప్రయాణిస్తుంది. దీనికోసం జింద్‌లో ప్రత్యేకంగా ఒక రీఫ్యూయిలింగ్ ప్లాంట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ ప్లాంట్ రోజుకు 430 కిలోల హైడ్రోజన్‌ను ఉత్పత్తి చేయగలదు.
భారత రైల్వే శాఖ ప్రతిష్ఠాత్మకంగా చేపట్టిన 'హైడ్రోజన్ ఫర్ హెరిటేజ్' కార్యక్రమంలో భాగంగా ఈ రైలును అభివృద్ధి చేశారు. విద్యుదీకరణ సాధ్యం కాని మార్గాలు, పర్వత ప్రాంతాలు, నీలగిరి, డార్జిలింగ్ వంటి హెరిటేజ్ రూట్లలో ఇలాంటి రైళ్లను నడపాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ పైలట్ ప్రాజెక్టులో ఒక్కో రైలుకు దాదాపు రూ.80 కోట్లు, మౌలిక సదుపాయాలకు రూ.70 కోట్లు ఖర్చవుతోంది.
ఇప్పటికే జర్మనీ, చైనా, జపాన్ వంటి దేశాలు హైడ్రోజన్ రైళ్లను అభివృద్ధి చేయగా, ఇప్పుడు ఈ జాబితాలో భారత్ కూడా చేరింది. మే 2026లో రైల్వే బోర్డు ఆమోదం పొందిన ఈ రైలు, త్వరలోనే ప్రయాణికులకు అందుబాటులోకి రానుంది.
శనివారం నాడు ఈ రైలును ఢిల్లీ-జింద్ మార్గంలోని జింద్-సోనిపట్ సెక్షన్‌లో పరీక్షించారు. ఈ ట్రయల్స్‌లో రైలు గంటకు 120 కిలోమీటర్ల గరిష్ఠ వేగాన్ని అందుకోవడం విశేషం. అయితే, ప్రయాణికులతో సేవలందించే సమయంలో దీని వేగాన్ని గంటకు 75 కిలోమీటర్లకు పరిమితం చేయనున్నారు. ఇంజనీర్లు ఈ సందర్భంగా అత్యవసర బ్రేకింగ్, పట్టాలపై స్థిరత్వం, రైలు పనితీరును క్షుణ్ణంగా విశ్లేషించారు.
హైడ్రోజన్ రైలు ప్రత్యేకతలు
ఈ రైలు తయారీలో అత్యాధునిక సాంకేతికతను ఉపయోగించారు. పాత డీజిల్ ఎలక్ట్రిక్ మల్టిపుల్ యూనిట్ (DEMU) రైలును హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్ పవర్ రైలుగా మార్చారు. హైదరాబాద్‌కు చెందిన మేధా సర్వో డ్రైవ్స్ సంస్థ, కెనడాకు చెందిన బ్యాలార్డ్ పవర్ సిస్టమ్స్ భాగస్వామ్యంతో దీన్ని ఆధునికీకరించింది.
10 కోచ్‌లు గల ఈ రైలులో రెండు పవర్ కార్లు ఉన్నాయి. ఒక్కోటి 1200 కిలోవాట్ల సామర్థ్యంతో, మొత్తం 2400 కిలోవాట్ల శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. బ్రాడ్ గేజ్‌పై నడిచే ప్రపంచంలోనే అత్యంత పొడవైన, అత్యంత శక్తివంతమైన హైడ్రోజన్ రైలు ఇదేనని నిపుణులు చెబుతున్నారు. రైలుకు రెండు చివర్లలో హైడ్రోజన్ నింపే కంపార్ట్‌మెంట్లు, అదనపు శక్తి కోసం బ్యాటరీలు ఉన్నాయి. బ్రేకులు వేసినప్పుడు ఉత్పత్తి అయ్యే శక్తిని తిరిగి వినియోగించుకునే రీజనరేటివ్ బ్రేకింగ్ వ్యవస్థ కూడా ఇందులో ఉంది.
ఎలా పనిచేస్తుంది?
ఈ రైలు సున్నా కర్బన ఉద్గారాలతో నడుస్తుంది. రైలులోని ఫ్యూయల్ సెల్స్, అందులో నింపిన హైడ్రోజన్‌ను గాలిలోని ఆక్సిజన్‌తో కలపడం ద్వారా విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ ప్రక్రియలో కేవలం నీటి ఆవిరి, వేడి మాత్రమే వెలువడతాయి. కాలుష్య కారకాలు ఉండవు. ఈ విద్యుత్‌తో ట్రాక్షన్ మోటార్లు పనిచేసి రైలు ముందుకు కదులుతుంది. ఒక్కసారి హైడ్రోజన్ ఇంధనం నింపితే ఈ రైలు సుమారు 250 కిలోమీటర్ల వరకు ప్రయాణిస్తుంది. దీనికోసం జింద్‌లో ప్రత్యేకంగా ఒక రీఫ్యూయిలింగ్ ప్లాంట్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ ప్లాంట్ రోజుకు 430 కిలోల హైడ్రోజన్‌ను ఉత్పత్తి చేయగలదు.
భారత రైల్వే శాఖ ప్రతిష్ఠాత్మకంగా చేపట్టిన 'హైడ్రోజన్ ఫర్ హెరిటేజ్' కార్యక్రమంలో భాగంగా ఈ రైలును అభివృద్ధి చేశారు. విద్యుదీకరణ సాధ్యం కాని మార్గాలు, పర్వత ప్రాంతాలు, నీలగిరి, డార్జిలింగ్ వంటి హెరిటేజ్ రూట్లలో ఇలాంటి రైళ్లను నడపాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ పైలట్ ప్రాజెక్టులో ఒక్కో రైలుకు దాదాపు రూ.80 కోట్లు, మౌలిక సదుపాయాలకు రూ.70 కోట్లు ఖర్చవుతోంది.
ఇప్పటికే జర్మనీ, చైనా, జపాన్ వంటి దేశాలు హైడ్రోజన్ రైళ్లను అభివృద్ధి చేయగా, ఇప్పుడు ఈ జాబితాలో భారత్ కూడా చేరింది. మే 2026లో రైల్వే బోర్డు ఆమోదం పొందిన ఈ రైలు, త్వరలోనే ప్రయాణికులకు అందుబాటులోకి రానుంది.
