42 స్టేడియాలకు సమానమైన రైల్వే భూమి కబ్జా.. ఆర్టీఐతో సంచలన నిజాలు!
- 1068 హెక్టార్లకు పైగా రైల్వే భూమి కబ్జాలో ఉన్నట్టు వెల్లడి
- ఈ స్థలం దాదాపు 42 నరేంద్ర మోదీ స్టేడియాలతో సమానం
- గత ఐదేళ్లలో 32 శాతం మేర పెరిగిన భూ ఆక్రమణలు
- ఆక్రమణల తొలగింపులో తీవ్ర జాప్యం.. ఐదేళ్లలో క్లియర్ చేసింది 98 హెక్టార్లే
- కబ్జాలపై దీర్ఘకాలిక డేటా లేదని అంగీకరించిన రైల్వే బోర్డు
భారతీయ రైల్వే భారీ భూకబ్జా సమస్యతో సతమతమవుతోంది. దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు 1,068.54 హెక్టార్ల విలువైన రైల్వే భూమి ఆక్రమణకు గురైనట్టు సమాచార హక్కు చట్టం (ఆర్టీఐ) ద్వారా వెల్లడైంది. 2025 మార్చి నాటి గణాంకాల ప్రకారం ఈ విషయం తెలిసింది. ఈ స్థలం పరిమాణం ఎంత పెద్దదంటే, ఇందులో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద క్రికెట్ స్టేడియం అయిన అహ్మదాబాద్లోని నరేంద్ర మోదీ స్టేడియం లాంటివి ఏకంగా 42 నిర్మించవచ్చు. లేదా 1,496 ఫుట్బాల్ మైదానాలను ఏర్పాటు చేయవచ్చు. ఈ సమస్య తగ్గకపోగా ఏటా పెరుగుతుండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
పెరుగుతున్న ఆక్రమణలు.. నెమ్మదిస్తున్న తొలగింపు
ఆర్టీఐ దరఖాస్తుకు రైల్వే బోర్డు ఇచ్చిన సమాధానం ప్రకారం గడిచిన ఐదేళ్లలో కబ్జాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. 2020-21లో 810.31 హెక్టార్లుగా ఉన్న కబ్జా భూమి, 2024-25 నాటికి 1,068.54 హెక్టార్లకు చేరింది. అంటే.. ఈ ఐదేళ్ల కాలంలోనే ఆక్రమణలు దాదాపు 32 శాతం పెరిగాయి. ముఖ్యంగా 2023-24లో ఒక్క ఏడాదిలోనే దాదాపు 268 హెక్టార్ల భూమి అదనంగా కబ్జాకు గురైంది. 2026 మార్చి 27న ప్రభుత్వం పార్లమెంటులో ఇచ్చిన సమాధానం కూడా ఈ గణాంకాలకు దగ్గరగా ఉంది.
ఒకవైపు ఆక్రమణలు వేగంగా పెరుగుతుంటే, మరోవైపు వాటిని తొలగించే ప్రక్రియ చాలా నెమ్మదిగా సాగుతోంది. గత ఐదేళ్లలో కేవలం 98.02 హెక్టార్ల భూమిని మాత్రమే రైల్వే శాఖ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోగలిగింది. కానీ, ప్రస్తుతం కబ్జాలో ఉన్న భూమి 1,068 హెక్టార్లకు పైగా ఉండటం గమనార్హం. ఇలా స్వాధీనం చేసుకున్న భూములను మల్టీ-ట్రాకింగ్ పనులు, వర్క్షాప్లు, ప్యాసింజర్, ఫ్రైట్ టెర్మినల్స్ వంటి రైల్వే మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల కోసం ఉపయోగిస్తున్నట్లు ప్రభుత్వం లోక్సభలో తెలిపింది. తక్షణ అవసరం లేని భూములను వాణిజ్య అభివృద్ధి కోసం రైల్ ల్యాండ్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (ఆర్ఎల్డీఏ)కి బదిలీ చేస్తారు.
సమాచార లోపం.. కొరవడిన పర్యవేక్షణ
ఈ వ్యవహారంలో అత్యంత కీలకమైన విషయం ఏమిటంటే.. రైల్వే బోర్డు వద్ద ఆక్రమణలకు సంబంధించిన పూర్తిస్థాయి, దీర్ఘకాలిక సమాచారం లేకపోవడం. 25 ఏళ్ల కబ్జాల వివరాలు కోరగా, తమ వద్ద కేవలం ఐదేళ్ల డేటా మాత్రమే ఉంటుందని బోర్డు బదులిచ్చింది. అంటే.. దశాబ్దాలుగా రైల్వే భూముల కబ్జా పరిస్థితి ఎలా ఉందో తెలుసుకునేందుకు కేంద్ర స్థాయిలో ఎలాంటి రికార్డులు లేవు.
అంతేకాకుండా ఏయే రాష్ట్రాల్లో ఎంత భూమి కబ్జాలో ఉందనే వివరాలు కూడా తమ కార్యాలయంలో నిర్వహించడం లేదని, ఆ సమాచారం కోసం ఆయా జోనల్ రైల్వే కార్యాలయాలను సంప్రదించాలని బోర్డు సూచించింది. ఇది రైల్వే ఆస్తుల పర్యవేక్షణలో ఉన్న తీవ్రమైన లోపాలను ఎత్తిచూపుతోంది. మొత్తం మీద విలువైన ప్రభుత్వ ఆస్తులు చేజారుతున్నా, వాటిని కాపాడటంలో, కనీసం వాటికి సంబంధించిన పూర్తి సమాచారాన్ని నమోదు చేయడంలో కూడా రైల్వే శాఖ విఫలమవుతోందని స్పష్టమవుతోంది.
పెరుగుతున్న ఆక్రమణలు.. నెమ్మదిస్తున్న తొలగింపు
ఆర్టీఐ దరఖాస్తుకు రైల్వే బోర్డు ఇచ్చిన సమాధానం ప్రకారం గడిచిన ఐదేళ్లలో కబ్జాలు గణనీయంగా పెరిగాయి. 2020-21లో 810.31 హెక్టార్లుగా ఉన్న కబ్జా భూమి, 2024-25 నాటికి 1,068.54 హెక్టార్లకు చేరింది. అంటే.. ఈ ఐదేళ్ల కాలంలోనే ఆక్రమణలు దాదాపు 32 శాతం పెరిగాయి. ముఖ్యంగా 2023-24లో ఒక్క ఏడాదిలోనే దాదాపు 268 హెక్టార్ల భూమి అదనంగా కబ్జాకు గురైంది. 2026 మార్చి 27న ప్రభుత్వం పార్లమెంటులో ఇచ్చిన సమాధానం కూడా ఈ గణాంకాలకు దగ్గరగా ఉంది.
ఒకవైపు ఆక్రమణలు వేగంగా పెరుగుతుంటే, మరోవైపు వాటిని తొలగించే ప్రక్రియ చాలా నెమ్మదిగా సాగుతోంది. గత ఐదేళ్లలో కేవలం 98.02 హెక్టార్ల భూమిని మాత్రమే రైల్వే శాఖ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోగలిగింది. కానీ, ప్రస్తుతం కబ్జాలో ఉన్న భూమి 1,068 హెక్టార్లకు పైగా ఉండటం గమనార్హం. ఇలా స్వాధీనం చేసుకున్న భూములను మల్టీ-ట్రాకింగ్ పనులు, వర్క్షాప్లు, ప్యాసింజర్, ఫ్రైట్ టెర్మినల్స్ వంటి రైల్వే మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల కోసం ఉపయోగిస్తున్నట్లు ప్రభుత్వం లోక్సభలో తెలిపింది. తక్షణ అవసరం లేని భూములను వాణిజ్య అభివృద్ధి కోసం రైల్ ల్యాండ్ డెవలప్మెంట్ అథారిటీ (ఆర్ఎల్డీఏ)కి బదిలీ చేస్తారు.
సమాచార లోపం.. కొరవడిన పర్యవేక్షణ
ఈ వ్యవహారంలో అత్యంత కీలకమైన విషయం ఏమిటంటే.. రైల్వే బోర్డు వద్ద ఆక్రమణలకు సంబంధించిన పూర్తిస్థాయి, దీర్ఘకాలిక సమాచారం లేకపోవడం. 25 ఏళ్ల కబ్జాల వివరాలు కోరగా, తమ వద్ద కేవలం ఐదేళ్ల డేటా మాత్రమే ఉంటుందని బోర్డు బదులిచ్చింది. అంటే.. దశాబ్దాలుగా రైల్వే భూముల కబ్జా పరిస్థితి ఎలా ఉందో తెలుసుకునేందుకు కేంద్ర స్థాయిలో ఎలాంటి రికార్డులు లేవు.
అంతేకాకుండా ఏయే రాష్ట్రాల్లో ఎంత భూమి కబ్జాలో ఉందనే వివరాలు కూడా తమ కార్యాలయంలో నిర్వహించడం లేదని, ఆ సమాచారం కోసం ఆయా జోనల్ రైల్వే కార్యాలయాలను సంప్రదించాలని బోర్డు సూచించింది. ఇది రైల్వే ఆస్తుల పర్యవేక్షణలో ఉన్న తీవ్రమైన లోపాలను ఎత్తిచూపుతోంది. మొత్తం మీద విలువైన ప్రభుత్వ ఆస్తులు చేజారుతున్నా, వాటిని కాపాడటంలో, కనీసం వాటికి సంబంధించిన పూర్తి సమాచారాన్ని నమోదు చేయడంలో కూడా రైల్వే శాఖ విఫలమవుతోందని స్పష్టమవుతోంది.
