ఆవలింతలు ఎందుకు వస్తాయి? ఎదుటివారు ఆవలిస్తే మనకూ ఎందుకు వస్తుంది?

ఎప్పుడైనా ఓ సమావేశంలో కూర్చున్నప్పుడు పక్కనున్న వ్యక్తి ఆవలించడం చూశారా? అంతే.. కొద్దిసేపటికే మీకూ ఆవలింత వస్తుంది. కొన్నిసార్లు ఆవలింత గురించి ఎవరైనా మాట్లాడినా, దాని గురించి చదివినా ఇదే అనుభవం ఎదురవుతుంది. అసలు ఆవలింతలు ఎందుకు వస్తాయి? ఒకరి నుంచి మరొకరికి అవి ఎలా వ్యాపిస్తాయి? దీనికి శాస్త్రవేత్తలు చెబుతున్న సమాధానాలు ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి.

ఆక్సిజన్‌ కోసమేనా?
ఆవలింతలు వచ్చినప్పుడు మనం నోరు పెద్దగా తెరిచి గట్టిగా గాలిని లోపలికి పీల్చుకుంటాం. అందుకే శరీరంలో ఆక్సిజన్‌ తగ్గినప్పుడు దాన్ని భర్తీ చేసుకోవడానికి ఆవలింతలు వస్తాయని చాలామంది అనుకుంటారు. అదే సమయంలో శరీరంలో పేరుకుపోయిన కార్బన్‌ డైఆక్సైడ్‌ బయటకు వెళ్లిపోతుందని భావిస్తారు. కానీ పరిశోధనలు ఈ అభిప్రాయానికి మద్దతు ఇవ్వడం లేదు. 1980లలో నిర్వహించిన ప్రయోగాల్లో ఆక్సిజన్‌, కార్బన్‌ డైఆక్సైడ్‌ స్థాయులను మార్చినా ఆవలింతలపై చెప్పుకోదగ్గ ప్రభావం కనిపించలేదు. అంటే ఆవలింతలకు అసలు కారణం శ్వాసక్రియలో మార్పులు మాత్రమే కాదు.

మెదడుకు సహజమైన కూలింగ్‌ వ్యవస్థా?
ఆవలింతల వెనుక మెదడు ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణ ఉండొచ్చనేది మరో ఆసక్తికరమైన సిద్ధాంతం. కంప్యూటర్‌ ఎక్కువసేపు పనిచేసినప్పుడు వేడెక్కకుండా ఫ్యాన్‌ ఎలా చల్లబరుస్తుందో.. ఆవలింతలు కూడా మెదడును చల్లబరచడంలో తోడ్పడవచ్చని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. ఆవలించే సమయంలో పెద్ద మొత్తంలో గాలి లోపలికి వెళ్లడం, ముఖంలోని కండరాలు సాగడం వల్ల తల భాగంలో టెంపరేచర్‌లో మార్పులు చోటుచేసుకోవచ్చని చెబుతున్నారు. అయితే ఈ సిద్ధాంతం పూర్తిగా నిర్ధారణ కాలేదు.

నిద్ర వస్తున్నప్పుడే ఎందుకు ఎక్కువ?
అలసటగా ఉన్నప్పుడు, నిద్ర ముంచుకొస్తున్నప్పుడు, ఎక్కువసేపు ఒకే పని చేస్తున్నప్పుడు ఆవలింతలు ఎక్కువగా వస్తుంటాయి. నిద్ర నుంచి మేల్కొనే సమయంలోనూ ఇవి కనిపిస్తాయి. శరీరం ఒక స్థితి నుంచి మరో స్థితికి మారుతున్నప్పుడు మెదడు అప్రమత్తతలో మార్పులు చోటుచేసుకోవడం దీనికి కారణం కావచ్చని భావిస్తున్నారు. పరిసరాల ఉష్ణోగ్రత కూడా ఆవలింతలపై ప్రభావం చూపవచ్చని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.

ఆవలింతలు ఎందుకు  వ్యాపిస్తాయి?
ఇదే అన్నింటికంటే ఆశ్చర్యకరమైన విషయం. ఎదుటివారు ఆవలిస్తే మనకూ ఆవలింత రావడాన్ని ‘కంటేజియస్‌ యానింగ్‌’ అంటారు. ఇది కేవలం మనుషుల్లోనే కాదు.. కొన్ని జంతువుల్లోనూ కనిపిస్తుంది. ఇతరుల ప్రవర్తనను గమనించి మనమూ అనుకరించే సామాజిక స్వభావంతో దీనికి సంబంధం ఉండొచ్చని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. మెదడులోని మిర్రర్‌ న్యూరాన్లు ఈ ప్రక్రియలో పాత్ర పోషిస్తాయని ఓ అభిప్రాయం ఉంది. అయితే ఆవలింతలు ఒకరి నుంచి మరొకరికి ఎందుకు వ్యాపిస్తాయన్నది ఇంకా పూర్తిగా తేలలేదు.

గుంపులో అందరికీ ఒకేసారి ఎందుకు?
పూర్వకాలంలో మనుషులు గుంపులుగా జీవించేవారు. అలాంటి సమూహాల్లో ఒకరు ఆవలిస్తే మిగతావారికీ ఆవలింత రావడం వల్ల అందరి నిద్ర, మెలకువ సమయాలు ఒకేలా ఉండేందుకు సహాయపడి ఉండొచ్చని ఓ సిద్ధాంతం చెబుతోంది. ఒకరి అలసటను మరొకరు గుర్తించే సంకేతంగా కూడా ఆవలింతలు ఉపయోగపడి ఉండవచ్చని పరిశోధకుల అంచనా. అయితే ఇవి నిర్ధారిత విషయాలు కావు.

ఆవలింతల వెనుక ఇంకా ఎన్నో ప్రశ్నలు!
ఆవలింతలు మనకు ఎందుకు వస్తాయన్న ప్రశ్నకు ఇప్పటికీ ఒకే ఒక్క సమాధానం లేదు. ఆక్సిజన్‌ అందించడానికే ఆవలింతలు వస్తాయన్న పాత నమ్మకానికి పరిశోధనలు మద్దతు ఇవ్వలేదు. మెదడు ఉష్ణోగ్రత నియంత్రణ, నిద్ర-మెలకువ స్థితుల మార్పు, సామాజిక అనుబంధం వంటి అంశాలతో వాటికి సంబంధం ఉండొచ్చని వివిధ సిద్ధాంతాలు చెబుతున్నాయి. కొన్ని విషయాలపై ఆధారాలు ఉన్నా.. మరికొన్నింటిపై పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి. మొత్తానికి, మనకు సాధారణంగా అనిపించే ఓ ఆవలింత వెనుక శరీరం, మెదడు, మనుషుల మధ్య సంబంధాలకు సంబంధించిన ఎన్నో ఆసక్తికరమైన ప్రశ్నలు దాగి ఉన్నాయి.