రిటైర్మెంట్ అంటే ఇంట్లో కూర్చోవడం కాదు!.. మారుతున్న సీనియర్ సిటిజన్ల లైఫ్స్టైల్
- డ్యాన్స్ పార్టీలు, స్పోర్ట్స్ ఈవెంట్లతో కొత్త ఉత్సాహం
- 'థర్డ్ స్పేస్' కమ్యూనిటీలతో ఒంటరితనానికి చెక్
- అనుభవాల కోసం ఖర్చు చేస్తున్న వృద్ధులు
- మారుతున్న కుటుంబ వ్యవస్థలే ఈ మార్పుకు కారణం
"రేపు లంచ్కి వెళ్దామా?", "ఆదివారం సినిమాకి వెళ్దాం." ఈ సంభాషణలు యువతరం గ్రూప్ చాట్లో సర్వసాధారణం. కానీ, 50, 60 ఏళ్లు దాటిన వారు ఇలాంటి ప్లాన్స్ వేసుకుంటుంటే? ఇదే ఇప్పుడు భారతదేశంలో కనిపిస్తున్న కొత్త ట్రెండ్. రిటైర్మెంట్ అంటే ఉదయం వాకింగ్, మధ్యాహ్నం నిద్ర, గుడ్ మార్నింగ్ మెసేజ్లు ఫార్వార్డ్ చేసే వాట్సాప్ గ్రూపులు అనే అభిప్రాయం పాతదైపోతోంది. సీనియర్ సిటిజన్లు తమ జీవితాన్ని కొత్తగా ఆస్వాదించడానికి సరికొత్త మార్గాలను అన్వేషిస్తున్నారు.
ఏమిటీ 'థర్డ్ స్పేస్' ట్రెండ్?
వృద్ధుల సామాజిక జీవితంలో ఒక పెద్ద మార్పు చోటుచేసుకుంటోంది. ఇల్లు మనకు మొదటి ప్రపంచం (ఫస్ట్ స్పేస్). మనం పనిచేసే ఆఫీసు రెండోది (సెకండ్ స్పేస్). ఈ రెండూ కాకుండా మనకు నచ్చిన చోట, నచ్చిన వారితో కలిసి కొత్త విషయాలు నేర్చుకుంటూ గడిపే ప్రదేశాన్నే నిపుణులు 'థర్డ్ స్పేస్' అంటున్నారు. ఈ థర్డ్ స్పేస్లలో వృద్ధులు తమకంటూ ఓ కొత్త కమ్యూనిటీని, స్నేహితులను ఏర్పరుచుకుంటున్నారు. సప్పర్ క్లబ్బులు, బాల్రూమ్ డ్యాన్సులు, పికిల్బాల్ కోర్టులు, గేమ్ నైట్స్ వంటి కార్యక్రమాల్లో ఉత్సాహంగా పాల్గొంటున్నారు.
"రిటైర్మెంట్ జీవితం ఇంత ఉత్సాహంగా ఉంటుందని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. కొత్త స్నేహితులతో కలిసి రన్నింగ్ చేయడానికి స్పోర్ట్స్ వేర్, డ్యాన్స్ పార్టీల కోసం కొత్త డ్రెస్సులు కొంటానని కలలో కూడా ఊహించలేదు" అని 70 ఏళ్ల సుధా సింగ్ ఆనందంగా చెబుతున్నారు.
ముంబైలో 55 ఏళ్లు పైబడిన వారి కోసం 'వాక్అబౌట్' అనే కమ్యూనిటీని నడుపుతున్న దేవల్ డెలివాలా మాట్లాడుతూ "మా సీనియర్ బాల్ ఈవెంట్లో దశాబ్దాలుగా డ్యాన్స్ చేయని వారు కూడా గంటలోపే ఫ్లోర్పైకి వచ్చేశారు. వారికి ఉత్సాహం తక్కువేం లేదు, అవకాశాలే తక్కువగా ఉన్నాయి" అని వివరించారు.
ఈ మార్పుకు కారణాలేంటి?
ఈ కొత్త ధోరణికి అనేక సామాజిక, ఆర్థిక కారణాలున్నాయి. ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత చాలామందికి వృత్తిపరమైన గుర్తింపుతో పాటు, ఆఫీసులో ఉండే సామాజిక బంధాలు కూడా దూరమవుతాయి. అదే సమయంలో పిల్లలు ఉద్యోగాలు, ఇతర కారణాలతో వేరే నగరాలకు లేదా దేశాలకు వెళ్లిపోవడం, కుటుంబాలు చిన్నవిగా మారడం వంటివి జరుగుతున్నాయి. దీంతో చాలామంది వృద్ధులు ఒంటరితనాన్ని అనుభవిస్తున్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి జనాభా నిధి (యూఎన్ఎఫ్పీఏ) 2023 నివేదిక ప్రకారం, 2050 నాటికి భారతదేశ జనాభాలో వృద్ధుల సంఖ్య 20 శాతం దాటుతుందని అంచనా. ఈ నేపథ్యంలో వారి కోసం మెరుగైన సామాజిక వ్యవస్థ అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
"భార్య చనిపోయాక ఒంటరినయ్యాను. స్నేహితుల కోసం ఈ కమ్యూనిటీలో చేరాను. ఇప్పుడు నేను ఒంటరిని కాదు, ఇదొక పెద్ద సంతోషకరమైన కుటుంబంలా ఉంది" అని 76 ఏళ్ల మెహబూబ్ చెప్పడం ఈ కమ్యూనిటీల ప్రాధాన్యాన్ని తెలుపుతోంది.
గత తరంతో పోలిస్తే ఇప్పుడు రిటైర్ అవుతున్న వారి ఆలోచనా విధానంలో కూడా స్పష్టమైన మార్పు కనిపిస్తోంది. "మా తల్లిదండ్రుల తరం పిల్లల కోసం ఆస్తులు కూడబెట్టింది. కానీ ఇప్పుడు రిటైర్ అవుతున్న తరం, ఆ డబ్బును తమ జీవితకాలంలోనే ప్రయాణాలు, అనుభవాల కోసం ఖర్చు చేయాలనుకుంటోంది. ఈ విషయంలో వారి ఆలోచనలు యువతరానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి" అని దేవల్ పేర్కొన్నారు.
ఒకప్పుడు 'వృద్ధాప్యంలో ఆసరా ఎవరు?' అంటే కుటుంబం అనే సమాధానం వచ్చేది. కానీ ఇప్పుడు, మనమే ఎంచుకున్న స్నేహితులు, కమ్యూనిటీలే ఆ ఆసరాగా మారుతున్నాయి. ఒంటరితనాన్ని జయించి, జీవితంలో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపుకోవడానికి ఈ 'థర్డ్ స్పేస్'లు ఒక చక్కని వేదికగా నిలుస్తున్నాయి.
ఏమిటీ 'థర్డ్ స్పేస్' ట్రెండ్?
వృద్ధుల సామాజిక జీవితంలో ఒక పెద్ద మార్పు చోటుచేసుకుంటోంది. ఇల్లు మనకు మొదటి ప్రపంచం (ఫస్ట్ స్పేస్). మనం పనిచేసే ఆఫీసు రెండోది (సెకండ్ స్పేస్). ఈ రెండూ కాకుండా మనకు నచ్చిన చోట, నచ్చిన వారితో కలిసి కొత్త విషయాలు నేర్చుకుంటూ గడిపే ప్రదేశాన్నే నిపుణులు 'థర్డ్ స్పేస్' అంటున్నారు. ఈ థర్డ్ స్పేస్లలో వృద్ధులు తమకంటూ ఓ కొత్త కమ్యూనిటీని, స్నేహితులను ఏర్పరుచుకుంటున్నారు. సప్పర్ క్లబ్బులు, బాల్రూమ్ డ్యాన్సులు, పికిల్బాల్ కోర్టులు, గేమ్ నైట్స్ వంటి కార్యక్రమాల్లో ఉత్సాహంగా పాల్గొంటున్నారు.
"రిటైర్మెంట్ జీవితం ఇంత ఉత్సాహంగా ఉంటుందని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. కొత్త స్నేహితులతో కలిసి రన్నింగ్ చేయడానికి స్పోర్ట్స్ వేర్, డ్యాన్స్ పార్టీల కోసం కొత్త డ్రెస్సులు కొంటానని కలలో కూడా ఊహించలేదు" అని 70 ఏళ్ల సుధా సింగ్ ఆనందంగా చెబుతున్నారు.
ముంబైలో 55 ఏళ్లు పైబడిన వారి కోసం 'వాక్అబౌట్' అనే కమ్యూనిటీని నడుపుతున్న దేవల్ డెలివాలా మాట్లాడుతూ "మా సీనియర్ బాల్ ఈవెంట్లో దశాబ్దాలుగా డ్యాన్స్ చేయని వారు కూడా గంటలోపే ఫ్లోర్పైకి వచ్చేశారు. వారికి ఉత్సాహం తక్కువేం లేదు, అవకాశాలే తక్కువగా ఉన్నాయి" అని వివరించారు.
ఈ మార్పుకు కారణాలేంటి?
ఈ కొత్త ధోరణికి అనేక సామాజిక, ఆర్థిక కారణాలున్నాయి. ఉద్యోగ విరమణ తర్వాత చాలామందికి వృత్తిపరమైన గుర్తింపుతో పాటు, ఆఫీసులో ఉండే సామాజిక బంధాలు కూడా దూరమవుతాయి. అదే సమయంలో పిల్లలు ఉద్యోగాలు, ఇతర కారణాలతో వేరే నగరాలకు లేదా దేశాలకు వెళ్లిపోవడం, కుటుంబాలు చిన్నవిగా మారడం వంటివి జరుగుతున్నాయి. దీంతో చాలామంది వృద్ధులు ఒంటరితనాన్ని అనుభవిస్తున్నారు. ఐక్యరాజ్యసమితి జనాభా నిధి (యూఎన్ఎఫ్పీఏ) 2023 నివేదిక ప్రకారం, 2050 నాటికి భారతదేశ జనాభాలో వృద్ధుల సంఖ్య 20 శాతం దాటుతుందని అంచనా. ఈ నేపథ్యంలో వారి కోసం మెరుగైన సామాజిక వ్యవస్థ అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
"భార్య చనిపోయాక ఒంటరినయ్యాను. స్నేహితుల కోసం ఈ కమ్యూనిటీలో చేరాను. ఇప్పుడు నేను ఒంటరిని కాదు, ఇదొక పెద్ద సంతోషకరమైన కుటుంబంలా ఉంది" అని 76 ఏళ్ల మెహబూబ్ చెప్పడం ఈ కమ్యూనిటీల ప్రాధాన్యాన్ని తెలుపుతోంది.
గత తరంతో పోలిస్తే ఇప్పుడు రిటైర్ అవుతున్న వారి ఆలోచనా విధానంలో కూడా స్పష్టమైన మార్పు కనిపిస్తోంది. "మా తల్లిదండ్రుల తరం పిల్లల కోసం ఆస్తులు కూడబెట్టింది. కానీ ఇప్పుడు రిటైర్ అవుతున్న తరం, ఆ డబ్బును తమ జీవితకాలంలోనే ప్రయాణాలు, అనుభవాల కోసం ఖర్చు చేయాలనుకుంటోంది. ఈ విషయంలో వారి ఆలోచనలు యువతరానికి దగ్గరగా ఉన్నాయి" అని దేవల్ పేర్కొన్నారు.
ఒకప్పుడు 'వృద్ధాప్యంలో ఆసరా ఎవరు?' అంటే కుటుంబం అనే సమాధానం వచ్చేది. కానీ ఇప్పుడు, మనమే ఎంచుకున్న స్నేహితులు, కమ్యూనిటీలే ఆ ఆసరాగా మారుతున్నాయి. ఒంటరితనాన్ని జయించి, జీవితంలో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపుకోవడానికి ఈ 'థర్డ్ స్పేస్'లు ఒక చక్కని వేదికగా నిలుస్తున్నాయి.
