కృత్రిమ సూర్యుడి దిశగా భారత్ కీలక ముందడుగు.. ఈ ప్రయోగం విజ‌య‌వంత‌మైతే లాభాలివే!

అపరిమిత, స్వచ్ఛమైన ఇంధనాన్ని సృష్టించే లక్ష్యంతో భారత్ చేపట్టిన 'కృత్రిమ సూర్యుడు' పరిశోధనల్లో మరో కీలక ముందడుగు పడింది. గుజరాత్‌లోని 'ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ప్లాస్మా రీసెర్చ్' (ఐపీఆర్‌) ఆధ్వర్యంలోని స్టడీ స్టేట్ సూపర్ కండక్టింగ్ టోకామాక్-1 (ఎస్ఎస్‌టీ-1)లో అత్యంత శక్తిమంతమైన కొత్త గైరోట్రాన్ వ్యవస్థను విజయవంతంగా అనుసంధానించారు. ఈ పరిణామంతో ఫ్యూజన్ టెక్నాలజీపై జరుగుతున్న పరిశోధనలు మరింత వేగవంతం కానున్నాయి.

ఎస్ఎస్‌టీ-1 అనేది డోనట్ ఆకారంలో ఉండే ఒక ప్రయోగాత్మక ఫ్యూజన్ రియాక్టర్. సూర్యుడిలో శక్తి పుట్టే ప్రక్రియను భూమిపై సృష్టించి, తద్వారా అపారమైన శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడమే ఈ పరిశోధనల ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ ప్రక్రియలో అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఉండే ప్లాస్మాను నియంత్రించడం అత్యంత కీలకం. 

తాజాగా ఏర్పాటు చేసిన 82.6 గిగాహెర్ట్జ్, 400 కిలోవాట్ల సామర్థ్యం గల గైరోట్రాన్, ఈ ప్లాస్మాను వేడిచేయడానికి, నియంత్రించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. ఇప్పటికే ఉన్న 42 గిగాహెర్ట్జ్, 500 కిలోవాట్ల వ్యవస్థతో కలిసి ఇది పనిచేయనుండటంతో శాస్త్రవేత్తలకు ప్రయోగాల్లో మరింత సౌలభ్యం లభించనుంది.

సూర్యుడు తన గురుత్వాకర్షణ శక్తితో అత్యంత వేడి ప్లాస్మాను నియంత్రిస్తే, భూమిపై ఆ ప్రక్రియ కోసం శక్తిమంతమైన అయస్కాంత క్షేత్రాలను ఉపయోగించాల్సి ఉంటుంది. ఈ ప్లాస్మాను స్థిరంగా, ఎక్కువసేపు నిలపడమే ప్రస్తుతం శాస్త్రవేత్తల ముందున్న అతిపెద్ద సవాలు. భారత శాస్త్రవేత్తలు ఇప్పటికే తమ ప్రయోగాల్లో సూర్యుడి కేంద్రకం కన్నా కొన్ని రెట్లు అధికంగా, అంటే దాదాపు 20 కోట్ల డిగ్రీల సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రతను సాధించి రికార్డు సృష్టించారు.

అయితే, ఎస్ఎస్‌టీ-1 ప్రస్తుతం వాణిజ్యపరంగా విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేయదు. ఇది కేవలం పరిశోధనల కోసం మాత్రమే పనిచేస్తుంది. ఈ కొత్త గైరోట్రాన్ వ్యవస్థ ఏర్పాటుతో, అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ప్లాస్మాను నియంత్రించడంపై మరింత లోతైన అధ్యయనం చేసేందుకు వీలు కలుగుతుంది. భవిష్యత్తులో ఫ్యూజన్ రియాక్టర్ల నిర్మాణానికి ఈ పరిశోధనలు మార్గం సుగమం చేయనున్నాయి.