గల్వాన్‌ ఘర్షణతో చైనాతో సరిహద్దు వివాదానికి సైనిక పరిష్కారం సాధ్యం కాదని తేలింది: మాజీ ఆర్మీ చీఫ్‌ నరవణె
- సరిహద్దులను ఏకపక్షంగా బలప్రయోగంతో మార్చడాన్ని భారత్ అంగీకరించదని స్పష్టీకరణ
- వివాద పరిష్కారానికి చర్చలు, దౌత్య మార్గాలే కీలకమని మాజీ ఆర్మీ చీఫ్‌ అభిప్రాయం
- గల్వాన్‌ ఘర్షణ తర్వాత ఎల్‌ఏసీ వెంబడి ఇరు దేశాల మధ్య సుదీర్ఘ ప్రతిష్టంభన
- 2024లో డెప్సాంగ్‌, డెమ్‌చోక్‌ ప్రాంతాల్లో గస్తీ ఏర్పాట్లపై భారత్-చైనా ఒప్పందం
- సైనిక, దౌత్య, రాజకీయ రంగాల్లో భారత్ అంతర్జాతీయ ప్రతిష్ఠ పెరిగిందని నరవణె వ్యాఖ్య
చైనాతో సరిహద్దు వివాదానికి సైనిక చర్యల ద్వారా పరిష్కారం లభించదని గల్వాన్‌ ఘర్షణ తర్వాతి పరిణామాలు స్పష్టం చేశాయని భారత మాజీ ఆర్మీ చీఫ్‌ జనరల్‌ మనోజ్‌ ముకుంద్‌ నరవణె అన్నారు. ఈ ఘటన సరిహద్దు సమస్యను చర్చలు, దౌత్య మార్గాల ద్వారా పరిష్కరించే ప్రయత్నాలకు కొత్త ఊపునిచ్చిందని పేర్కొన్నారు.
చైనాతో భారత్‌కు ఇంకా పరిష్కారం కాని సరిహద్దు వివాదం ఉందని నరవణె వివరించారు. అంతర్జాతీయ సరిహద్దు స్పష్టంగా నిర్ధారించి, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందినదని, అయితే ఇరు దేశాల మధ్య సరిహద్దు విషయంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయని చెప్పారు. ఈ అస్పష్టత కారణంగా వివాదాస్పద ప్రాంతాల్లో ఘర్షణలు జరిగే అవకాశం ఉంటుందని, గల్వాన్‌ ఘటన కూడా అలాంటిదేనని పేర్కొన్నారు.
సరిహద్దులను ఏకపక్షంగా బలప్రయోగంతో మార్చడం ఆమోదయోగ్యం కాదని భారత్ స్పష్టమైన వైఖరి తీసుకుందని నరవణె అన్నారు. ఈ వైఖరి వల్ల వివాద పరిష్కారానికి చర్చల ప్రక్రియకు మరింత ప్రాధాన్యం ఏర్పడిందని తెలిపారు. సరిహద్దు సమస్యకు పరిష్కార మార్గాలను అన్వేషించడంలో ఇరు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చల వ్యవస్థ కీలకమని పేర్కొన్నారు.
గల్వాన్‌ ఘటన నుంచి భారత్ నేర్చుకున్న మరో ముఖ్యమైన పాఠం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో దేశ ప్రతిష్ఠ మరింత బలోపేతం కావడమని నరవణె అన్నారు. సైనిక, దౌత్య, రాజకీయ రంగాల్లో భారత్ తన స్థానాన్ని గణనీయంగా మెరుగుపరుచుకుందని అభిప్రాయపడ్డారు.
2020 జూన్‌లో తూర్పు లడఖ్‌లోని గల్వాన్‌ లోయలో భారత్-చైనా సైనికుల మధ్య ఘర్షణ జరిగింది. ఇరు వైపులా ప్రాణనష్టం సంభవించిన ఈ ఘటన తర్వాత వాస్తవాధీన రేఖ (ఎల్‌ఏసీ) వెంబడి ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. ఇరు దేశాలు పెద్ద సంఖ్యలో సైనికులను, సైనిక సామగ్రిని మోహరించాయి. ఆ తర్వాత సైనిక, దౌత్య స్థాయుల్లో పలు విడతల చర్చలు జరిగాయి.
2024 అక్టోబరులో తూర్పు లడఖ్‌లోని డెప్సాంగ్‌, డెమ్‌చోక్‌ ప్రాంతాల్లో గస్తీ ఏర్పాట్లపై భారత్, చైనా ఒప్పందానికి వచ్చాయి. దీంతో 2020 నాటి ప్రతిష్టంభనకు సంబంధించిన మిగిలిన ఘర్షణాస్థలాల్లో సైనిక ఉపసంహరణ ప్రక్రియ ముందుకు సాగింది. అయితే, ఈ ఒప్పందం విస్తృత సరిహద్దు వివాదానికి పూర్తిస్థాయి పరిష్కారం చూపలేదు.
ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మెరుగుపరిచే ప్రయత్నాల్లో భాగంగా 2025 ఆగస్టులో షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ) శిఖరాగ్ర సమావేశం సందర్భంగా ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌ భేటీ అయ్యారు.
సరిహద్దు వివాద పరిష్కారానికి సంబంధించి ఇరు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతినిధుల 25వ విడత చర్చలు 2026 ఆగస్టు 25న బీజింగ్‌లో జరిగాయి. భారత జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్‌ దోవల్‌, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యీ ఈ చర్చల్లో పాల్గొన్నారు. సరిహద్దు వెంబడి శాంతి, ప్రశాంతతను కొనసాగిస్తూ, పరస్పరం ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారం దిశగా చర్చలను ముందుకు తీసుకెళ్లాలని ఇరు పక్షాలు పునరుద్ఘాటించాయి. తదుపరి విడత చర్చలను 2027లో భారత్‌లో నిర్వహించాలని అంగీకరించాయి.
చైనాతో భారత్‌కు ఇంకా పరిష్కారం కాని సరిహద్దు వివాదం ఉందని నరవణె వివరించారు. అంతర్జాతీయ సరిహద్దు స్పష్టంగా నిర్ధారించి, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందినదని, అయితే ఇరు దేశాల మధ్య సరిహద్దు విషయంలో కొన్ని ప్రాంతాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయని చెప్పారు. ఈ అస్పష్టత కారణంగా వివాదాస్పద ప్రాంతాల్లో ఘర్షణలు జరిగే అవకాశం ఉంటుందని, గల్వాన్‌ ఘటన కూడా అలాంటిదేనని పేర్కొన్నారు.
సరిహద్దులను ఏకపక్షంగా బలప్రయోగంతో మార్చడం ఆమోదయోగ్యం కాదని భారత్ స్పష్టమైన వైఖరి తీసుకుందని నరవణె అన్నారు. ఈ వైఖరి వల్ల వివాద పరిష్కారానికి చర్చల ప్రక్రియకు మరింత ప్రాధాన్యం ఏర్పడిందని తెలిపారు. సరిహద్దు సమస్యకు పరిష్కార మార్గాలను అన్వేషించడంలో ఇరు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చల వ్యవస్థ కీలకమని పేర్కొన్నారు.
గల్వాన్‌ ఘటన నుంచి భారత్ నేర్చుకున్న మరో ముఖ్యమైన పాఠం అంతర్జాతీయ స్థాయిలో దేశ ప్రతిష్ఠ మరింత బలోపేతం కావడమని నరవణె అన్నారు. సైనిక, దౌత్య, రాజకీయ రంగాల్లో భారత్ తన స్థానాన్ని గణనీయంగా మెరుగుపరుచుకుందని అభిప్రాయపడ్డారు.
2020 జూన్‌లో తూర్పు లడఖ్‌లోని గల్వాన్‌ లోయలో భారత్-చైనా సైనికుల మధ్య ఘర్షణ జరిగింది. ఇరు వైపులా ప్రాణనష్టం సంభవించిన ఈ ఘటన తర్వాత వాస్తవాధీన రేఖ (ఎల్‌ఏసీ) వెంబడి ఉద్రిక్తతలు పెరిగాయి. ఇరు దేశాలు పెద్ద సంఖ్యలో సైనికులను, సైనిక సామగ్రిని మోహరించాయి. ఆ తర్వాత సైనిక, దౌత్య స్థాయుల్లో పలు విడతల చర్చలు జరిగాయి.
2024 అక్టోబరులో తూర్పు లడఖ్‌లోని డెప్సాంగ్‌, డెమ్‌చోక్‌ ప్రాంతాల్లో గస్తీ ఏర్పాట్లపై భారత్, చైనా ఒప్పందానికి వచ్చాయి. దీంతో 2020 నాటి ప్రతిష్టంభనకు సంబంధించిన మిగిలిన ఘర్షణాస్థలాల్లో సైనిక ఉపసంహరణ ప్రక్రియ ముందుకు సాగింది. అయితే, ఈ ఒప్పందం విస్తృత సరిహద్దు వివాదానికి పూర్తిస్థాయి పరిష్కారం చూపలేదు.
ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను మెరుగుపరిచే ప్రయత్నాల్లో భాగంగా 2025 ఆగస్టులో షాంఘై సహకార సంస్థ (ఎస్‌సీఓ) శిఖరాగ్ర సమావేశం సందర్భంగా ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్‌ భేటీ అయ్యారు.
సరిహద్దు వివాద పరిష్కారానికి సంబంధించి ఇరు దేశాల ప్రత్యేక ప్రతినిధుల 25వ విడత చర్చలు 2026 ఆగస్టు 25న బీజింగ్‌లో జరిగాయి. భారత జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్‌ దోవల్‌, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్‌ యీ ఈ చర్చల్లో పాల్గొన్నారు. సరిహద్దు వెంబడి శాంతి, ప్రశాంతతను కొనసాగిస్తూ, పరస్పరం ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారం దిశగా చర్చలను ముందుకు తీసుకెళ్లాలని ఇరు పక్షాలు పునరుద్ఘాటించాయి. తదుపరి విడత చర్చలను 2027లో భారత్‌లో నిర్వహించాలని అంగీకరించాయి.
