స్వచ్ఛంద సెక్స్ వర్క్ నేరం కాదు: సుప్రీంకోర్టు
- సెక్స్ వర్కర్ల హక్కుల పరిరక్షణపై సుప్రీంకోర్టు కీలక ఆదేశాలు
- స్వచ్ఛంద సెక్స్ వర్క్, బలవంతపు వ్యభిచారం వేర్వేరని స్పష్టత
- సెక్స్ వర్కర్లకు ఆధార్, రేషన్ కార్డులు జారీ చేయాలని ఆదేశం
- వారి పట్ల గౌరవంగా నడుచుకోవాలని పోలీసులకు కచ్చితమైన సూచన
- అక్రమ రవాణా బాధితుల కోసం ప్రత్యేక కార్యాచరణ ప్రణాళిక
దేశంలో పెరిగిపోతున్న మానవ అక్రమ రవాణా (సెక్స్ ట్రాఫికింగ్)ను కట్టడి చేసేందుకు సుప్రీంకోర్టు ఒక చరిత్రాత్మక తీర్పును వెలువరించింది. ఈ నేరంలో చిక్కుకున్న బాధితులను రక్షించడం, వారికి గుర్తింపు కల్పించడం, పునరావాసం కల్పించి తిరిగి సమాజంలో కలిపేందుకు దేశవ్యాప్తంగా ఒకేరకమైన "బాధితుల రక్షణ ప్రణాళిక" (Victim Protection Plan)ను అమలు చేయాలని ఆదేశించింది. ఈ మేరకు కేంద్ర ప్రభుత్వం, అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలకు జస్టిస్ జేబీ పార్థీవాలా, జస్టిస్ ఆర్. మహదేవన్లతో కూడిన ధర్మాసనం మే 29న స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది.
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32, 142 ప్రకారం తమకున్న ప్రత్యేక అధికారాలను ఉపయోగించి ఈ ఆదేశాలు ఇస్తున్నట్లు ధర్మాసనం పేర్కొంది. బలహీనమైన మహిళలు, చిన్నారులను కాపాడే ఈ అంశం తమ హృదయానికి ఎంతో దగ్గరైందని వ్యాఖ్యానించింది.
దశాబ్దాల నాటి వ్యాజ్యం.. వ్యవస్థాగత లోపాలపై దృష్టి
హైదరాబాద్కు చెందిన 'ప్రజ్వల' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థ 2004లో ఈ అంశంపై ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) దాఖలు చేసింది. దేశంలో మహిళలు, చిన్నారుల అక్రమ రవాణా, లైంగిక దోపిడీ విపరీతంగా పెరిగిపోతోందని, బాధితుల రక్షణ, పునరావాస చర్యల్లో ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయం కొరవడిందని ఆ పిటిషన్లో పేర్కొంది. దాదాపు 22 ఏళ్లుగా కొనసాగిన ఈ విచారణలో షెల్టర్ హోమ్ల దుస్థితి, బాధితులను మళ్లీ అదే రొంపిలోకి దింపడం, స్వచ్ఛంద సెక్స్ వర్కర్ల పట్ల పోలీసుల వైఖరి వంటి అనేక లోపాలను కోర్టు పరిశీలించింది.
తీర్పులోని కీలక అంశాలు
ఈ తీర్పు ద్వారా సుప్రీంకోర్టు బాధితుల హక్కులకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ కీలకమైన మార్గదర్శకాలను నిర్దేశించింది.
సెక్స్ వర్క్, ట్రాఫికింగ్కు మధ్య తేడా: స్వచ్ఛందంగా, పెద్దవాళ్లు చేసే సెక్స్ వర్క్ను ట్రాఫికింగ్గా పరిగణించలేమని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. బెదిరింపు, బలవంతం, మోసం లేదా దోపిడీ ఉన్నప్పుడే అది ట్రాఫికింగ్ కిందకు వస్తుందని తేల్చిచెప్పింది. ఇమ్మోరల్ ట్రాఫిక్ (ప్రివెన్షన్) యాక్ట్, 1956 కింద దాడులు చేసేటప్పుడు, బలవంతం జరిగిందనే ఆధారాలుంటేనే చర్యలు తీసుకోవాలని, అంతకుముందు ప్రాథమిక విచారణ తప్పనిసరి అని ఆదేశించింది.
పునరావాస ప్రమాణాలు: బాధితుల కోసం ఏర్పాటు చేసే షెల్టర్ హోమ్లలో కనీస వసతులు, మానసిక ఆరోగ్య మద్దతు, వృత్తి శిక్షణ, నష్టపరిహారం, న్యాయ సహాయం, సాక్షుల రక్షణ వంటి అంశాలపై స్పష్టమైన ప్రమాణాలను నిర్దేశించింది.
సంస్థల మధ్య సమన్వయం: యాంటీ-హ్యూమన్ ట్రాఫికింగ్ యూనిట్లు, న్యాయ సేవాధికార సంస్థలు, రాష్ట్రాల హోమ్స్ మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచాలని, అంతర్రాష్ట్ర సహకారం మెరుగుపరచాలని ఆదేశించింది.
ఈ కేసులో దశాబ్దాలుగా పిటిషనర్ తరఫున వాదనలు వినిపించిన సీనియర్ న్యాయవాది అపర్ణా భట్ను ధర్మాసనం ప్రత్యేకంగా అభినందించింది. కొత్తగా ప్రత్యేక దర్యాప్తు సంస్థ అవసరం లేదని, ప్రస్తుత చట్టాలను పటిష్టంగా అమలు చేస్తే సరిపోతుందని కోర్టు అభిప్రాయపడింది. తాజా ఆదేశాల అమలుపై మూడు నెలల తర్వాత సమీక్షించనున్నట్లు తెలిపింది.
రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 32, 142 ప్రకారం తమకున్న ప్రత్యేక అధికారాలను ఉపయోగించి ఈ ఆదేశాలు ఇస్తున్నట్లు ధర్మాసనం పేర్కొంది. బలహీనమైన మహిళలు, చిన్నారులను కాపాడే ఈ అంశం తమ హృదయానికి ఎంతో దగ్గరైందని వ్యాఖ్యానించింది.
దశాబ్దాల నాటి వ్యాజ్యం.. వ్యవస్థాగత లోపాలపై దృష్టి
హైదరాబాద్కు చెందిన 'ప్రజ్వల' అనే స్వచ్ఛంద సంస్థ 2004లో ఈ అంశంపై ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) దాఖలు చేసింది. దేశంలో మహిళలు, చిన్నారుల అక్రమ రవాణా, లైంగిక దోపిడీ విపరీతంగా పెరిగిపోతోందని, బాధితుల రక్షణ, పునరావాస చర్యల్లో ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయం కొరవడిందని ఆ పిటిషన్లో పేర్కొంది. దాదాపు 22 ఏళ్లుగా కొనసాగిన ఈ విచారణలో షెల్టర్ హోమ్ల దుస్థితి, బాధితులను మళ్లీ అదే రొంపిలోకి దింపడం, స్వచ్ఛంద సెక్స్ వర్కర్ల పట్ల పోలీసుల వైఖరి వంటి అనేక లోపాలను కోర్టు పరిశీలించింది.
తీర్పులోని కీలక అంశాలు
ఈ తీర్పు ద్వారా సుప్రీంకోర్టు బాధితుల హక్కులకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ కీలకమైన మార్గదర్శకాలను నిర్దేశించింది.
సెక్స్ వర్క్, ట్రాఫికింగ్కు మధ్య తేడా: స్వచ్ఛందంగా, పెద్దవాళ్లు చేసే సెక్స్ వర్క్ను ట్రాఫికింగ్గా పరిగణించలేమని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. బెదిరింపు, బలవంతం, మోసం లేదా దోపిడీ ఉన్నప్పుడే అది ట్రాఫికింగ్ కిందకు వస్తుందని తేల్చిచెప్పింది. ఇమ్మోరల్ ట్రాఫిక్ (ప్రివెన్షన్) యాక్ట్, 1956 కింద దాడులు చేసేటప్పుడు, బలవంతం జరిగిందనే ఆధారాలుంటేనే చర్యలు తీసుకోవాలని, అంతకుముందు ప్రాథమిక విచారణ తప్పనిసరి అని ఆదేశించింది.
పునరావాస ప్రమాణాలు: బాధితుల కోసం ఏర్పాటు చేసే షెల్టర్ హోమ్లలో కనీస వసతులు, మానసిక ఆరోగ్య మద్దతు, వృత్తి శిక్షణ, నష్టపరిహారం, న్యాయ సహాయం, సాక్షుల రక్షణ వంటి అంశాలపై స్పష్టమైన ప్రమాణాలను నిర్దేశించింది.
సంస్థల మధ్య సమన్వయం: యాంటీ-హ్యూమన్ ట్రాఫికింగ్ యూనిట్లు, న్యాయ సేవాధికార సంస్థలు, రాష్ట్రాల హోమ్స్ మధ్య సమన్వయాన్ని పెంచాలని, అంతర్రాష్ట్ర సహకారం మెరుగుపరచాలని ఆదేశించింది.
ఈ కేసులో దశాబ్దాలుగా పిటిషనర్ తరఫున వాదనలు వినిపించిన సీనియర్ న్యాయవాది అపర్ణా భట్ను ధర్మాసనం ప్రత్యేకంగా అభినందించింది. కొత్తగా ప్రత్యేక దర్యాప్తు సంస్థ అవసరం లేదని, ప్రస్తుత చట్టాలను పటిష్టంగా అమలు చేస్తే సరిపోతుందని కోర్టు అభిప్రాయపడింది. తాజా ఆదేశాల అమలుపై మూడు నెలల తర్వాత సమీక్షించనున్నట్లు తెలిపింది.
