ప్రాణాలు కాపాడే ‘30-30 సూత్రం’.. పిడుగుల బారిన పడకుండా నిపుణుల సూచన

ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లో ఈ ఏడాది పిడుగుపాట్ల తీవ్రత ఆందోళనకరంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా ఏప్రిల్, మే నెలల్లో వచ్చే వేసవి తుఫాన్లు, ఈదురుగాలుల సీజన్‌లో పిడుగులు పడి పలువురు ప్రాణాలు కోల్పోవడం తీవ్ర కలకలం రేపుతోంది. ఇటీవల విజయనగరం జిల్లా రాజాం మండలం గెడ్డవలస గ్రామంలో ఉపాధి హామీ (MGNREGA) పనులు ముగించుకుని వస్తున్న నలుగురు కూలీలు పిడుగుపాటుకు గురై అక్కడికక్కడే మృతి చెందడం ఈ వాతావరణ ముప్పు తీవ్రతకు అద్దం పడుతోంది. కేవలం గ్రామీణ ప్రాంతాలే కాకుండా ఆదిలాబాద్, ఖమ్మం, గద్వాల్ వంటి జిల్లాల్లోనూ ఇటీవల సంభవించిన పిడుగుపాట్లు వ్యవసాయ కూలీలు, పశువుల కాపరులను బలితీసుకున్నాయి.

నివేదికల ప్రకారం.. గత ఆరేళ్ల కాలంలో భారతదేశంలో పిడుగుపాట్లు దాదాపు 400 శాతం మేర పెరిగాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ (భూతాపం), వాతావరణ మార్పులే దీనికి ప్రధాన కారణమని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి. ప్రతి ఒక డిగ్రీ సెల్సియస్ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుదలకు పిడుగుల కార్యకలాపాలు 8 నుంచి 10 శాతం వరకు పెరుగుతాయని శాస్త్రవేత్తలు స్పష్టం చేస్తున్నారు. అడవుల నరికివేత, వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, తీవ్రమైన వడగాల్పులు కూడా ఈ ముప్పును మరింత పెంచుతున్నాయి.

రక్షణకు 30-30 సూత్రం
పిడుగుల బారిన పడకుండా ఉండేందుకు నిపుణులు ‘30-30 రూల్’ పాటించాలని సూచిస్తున్నారు.
మొదటి 30: ఆకాశంలో మెరుపు కనిపించిన 30 సెకన్ల లోపే ఉరుము శబ్దం వినిపిస్తే పిడుగు పడే ప్రమాదం చాలా దగ్గరగా ఉందని అర్థం. వెంటనే సురక్షితమైన కాంక్రీట్ భవనంలోకి వెళ్ళాలి.
రెండవ 30: చివరిసారిగా ఉరుము శబ్దం వినిపించిన తర్వాత కనీసం 30 నిమిషాల పాటు ప్రజలు ఇళ్లలోనే సురక్షితంగా ఉండాలి. ఆ తర్వాతే బయటకు రావాలి.
స్తంభాలు, ట్రాక్టర్లు, ఇనుప వస్తువులు, ఒంటరిగా ఉన్న ఎత్తైన చెట్ల కింద నిలబడటం పూర్తిగా నివారించాలి. ఒకవేళ బహిరంగ ప్రదేశాల్లో చిక్కుకుపోతే, చేతులు నేలకు తగలకుండా మోకాళ్లపై తల ఉంచి వంగి కూర్చోవాలని (Crouching) నిపుణులు సలహా ఇస్తున్నారు.

ముందస్తు హెచ్చరిక వ్యవస్థలు
ఈ ప్రమాదాల నుంచి ప్రజలను కాపాడటానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ (APSDMA), ఇస్రో (ISRO) పరిధిలోని నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ (NRSC)తో చేతులు కలిపింది. దీని ద్వారా పిడుగులు పడే ప్రాంతాలను గుర్తించి, రియల్-టైమ్ మొబైల్ అలర్ట్‌లను పంపుతున్నారు. అలాగే ఎలక్ట్రిక్ ఫీల్డ్ మీటర్ల (EFM) ద్వారా గ్రామాల్లో ముందస్తు హెచ్చరికలు జారీ చేసే పైలట్ ప్రాజెక్టులను చేపట్టారు. కేంద్ర ప్రభుత్వానికి చెందిన 'సచేత్' (SACHET) యాప్ కూడా వాతావరణ అప్‌డేట్లను అందిస్తోంది. వాతావరణం మారినప్పుడు ప్రజలు అప్రమత్తంగా ఉండి స్వీయ రక్షణ చర్యలు పాటించడమే అత్యంత ముఖ్యమని అధికారులు స్పష్టం చేస్తున్నారు.