ఇటు చారిత్రక వైభవం .. అటు ఆధ్యాత్మిక వైభవం కలిగిన క్షేత్రంగా 'హంపి' కనిపిస్తుంది. ఇక్కడి విరూపాక్ష స్వామి ఆలయం అలనాటి శిల్పకళా వైభవానికి అద్దం పడుతూ ఉంటుంది. విజయనగర సామ్రాజ్య స్థాపనకు ముందు నుంచే వున్న ఈ క్షేత్రం .. ఆ తరువాత కాలంలో మెరుగులు దిద్దుకుంటూ వచ్చింది. రామాయణ కాలంలో ఈ ప్రాంతమంతా సుగ్రీవుని రాజ్యంగా చెబుతారు. అరణ్యవాస సమయంలో శ్రీరాముడు ఇక్కడి 'మాల్యవంత పర్వతం'పై కొంతకాలం వున్నాడని స్థలపురాణం చెబుతోంది.
ఇక్కడ ప్రవహించే తుంగభద్రానది అంతకుముందు 'పంపానది'గా పిలవబడిందట. ఈ నదికి 'పంపానది'గా పేరు రావడానికి వెనుక కూడా పురాణ సంబంధమైన కథనం వినిపిస్తూ ఉంటుంది. పూర్వం పార్వతీదేవి .. పంపాదేవిగా పిలువబడిందట. పంపాదేవిగా ఆమె ఈ నదీ తీరంలో శివుడి గురించి కఠోర తపస్సు చేసి ఆయనను మెప్పించి భర్తగా పొందిందట. అందువలన ఈ నదికి 'పంపానది'అనే పేరు వచ్చిందని అంటారు. పంపాదేవిని వివాహమాడిన కారణంగానే ఇక్కడి విరూపాక్ష స్వామిని 'పంపాపతి'గా కొలుస్తుంటారు.
ఇక్కడ ప్రవహించే తుంగభద్రానది అంతకుముందు 'పంపానది'గా పిలవబడిందట. ఈ నదికి 'పంపానది'గా పేరు రావడానికి వెనుక కూడా పురాణ సంబంధమైన కథనం వినిపిస్తూ ఉంటుంది. పూర్వం పార్వతీదేవి .. పంపాదేవిగా పిలువబడిందట. పంపాదేవిగా ఆమె ఈ నదీ తీరంలో శివుడి గురించి కఠోర తపస్సు చేసి ఆయనను మెప్పించి భర్తగా పొందిందట. అందువలన ఈ నదికి 'పంపానది'అనే పేరు వచ్చిందని అంటారు. పంపాదేవిని వివాహమాడిన కారణంగానే ఇక్కడి విరూపాక్ష స్వామిని 'పంపాపతి'గా కొలుస్తుంటారు.
